દેશની સૌથી જૂની પર્વતમાળા અરવલ્લી આજે અસ્તિત્વ માટેની લડાઈ લડી રહી છે. પર્વતમાળાને બચાવવા માટે #SaveAravalli ઝૂંબેશ પણ શરૂ થઈ છે. અરવલ્લી પર્વતમાળા ગુજરાતથી દિલ્હી સુધી આશરે 692 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલી છે. સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મુદ્દે ધમાસાણ ચાલી છે. જાણીએ શું છે આખો મુદ્દો?

અરવલ્લી જંગલો અને વન્યજીવનને ટેકો આપે છે અને લાખો લોકોને શ્વાસ લેવાની હવા પૂરી પાડે છે. આજે, આ જ અરવલ્લી ફરી એકવાર રાજકારણ, કાયદો અને પર્યાવરણ વચ્ચેના સંઘર્ષનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. સોશિયલ મીડિયાથી લઈને રસ્તાઓ સુધી હોબાળો મચી ગયો છે.

અરવલ્લી ફક્ત ટેકરીઓની સાંકળ નથી, પરંતુ ઉત્તર ભારતની જીવનરેખા છે. આ પર્વતમાળા થાર રણની રેતી, ગરમી અને ધૂળના તોફાનોને દિલ્હી, હરિયાણા, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાનના ફળદ્રુપ વિસ્તારો સુધી પહોંચતા અટકાવે છે.અરવલ્લી પર્વતમાળા ભૂગર્ભજળને રિચાર્જ કરે છે, જંગલો અને વન્યજીવનને ટેકો આપે છે, અને લાખો લોકોને શ્વાસ લેવાની હવા પૂરી પાડે છે.

આજે, અરવલ્લી ફરી એકવાર રાજકારણ, કાયદો અને પર્યાવરણ વચ્ચેના સંઘર્ષનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં સરકાર દ્વારા દાખલ કરાયેલા જવાબ બાદ સોશિયલ મીડિયાથી લઈને રાજસ્થાન, હરિયાણા, ગુજરાત અને દિલ્હીના રસ્તાઓ સુધી હોબાળો મચી ગયો છે. પ્રશ્ન ફક્ત કાનૂની વ્યાખ્યાનો નથી, પરંતુ ભાવિ પેઢીઓના ભવિષ્યનો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરવલ્લી પર્વતમાળા અંગે સરકારના પ્રતિભાવ બાદ રાજસ્થાન સહિત ત્રણ રાજ્યોમાં રાજકારણ ગરમાયું છે. સોશિયલ મીડિયાથી લઈને રાજકીય વર્તુળો સુધી, લોકો આ મુદ્દા પર અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.પર્યાવરણ નિષ્ણાતોથી લઈને સામાન્ય લોકો સુધી, દરેક વ્યક્તિ સરકારની નીતિ પર પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે. જ્યારે વિપક્ષી પાર્ટી કોંગ્રેસે તેને રાજ્ય અને ઉત્તર ભારતના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલો મુદ્દો ગણાવીને રસ્તા પર ઉતરવાની જાહેરાત કરી છે.

અશોક ગેહલોતનું #SaveAravalli અભિયાનને સમર્થન

કાર્યકરોએ સોશિયલ મીડિયા પર “સેવ ધ અરવલ્લી” નામનું એક અભિયાન શરૂ કર્યું છે અને સરકારની નીતિ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે અરવલ્લી પર્વતમાળાની પ્રસ્તાવિત નવી વ્યાખ્યા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અરવલ્લીનું મૂલ્યાંકન ફક્ત ઊંચાઈ કે ટેકનિકલ પરિમાણો દ્વારા નહીં, પરંતુ તેના પર્યાવરણીય મહત્વ દ્વારા થવું જોઈએ. ગેહલોતે #SaveAravalli ઝુંબેશના સમર્થનમાં પોતાનો સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ પિક્ચર પણ બદલ્યો અને તેને નવી વ્યાખ્યા સામે પ્રતીકાત્મક વિરોધ ગણાવ્યો.

ગેહલોતે કહ્યું કે અરવલ્લી ઉત્તર ભારત માટે એક કુદરતી રક્ષણાત્મક દિવાલ છે, જે રણની રેતી અને ગરમીને દિલ્હી, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે. જો નાની ટેકરીઓ અને ખાડાવાળા વિસ્તારો ખાણકામ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવે તો રણીકરણ ઝડપી બનશે અને તાપમાન ખતરનાક રીતે વધશે. અરવલ્લીની ટેકરીઓ અને જંગલો NCR અને આસપાસના વિસ્તારો માટે ફેફસાં તરીકે કામ કરે છે. આ ધૂળના તોફાનો અને પ્રદૂષણને રોકવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે અરવલ્લી નબળી પડી તો પ્રદૂષણની સ્થિતિ વધારે ગંભીર અને ભયાનક બનશે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં સરકારના જવાબથી ચિંતા વધી

અરવલ્લી પર્વતમાળા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સરકાર દ્વારા દાખલ કરાયેલા જવાબમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે અરવલ્લીને ઓળખવા અને તેના રક્ષણની હદ નક્કી કરવા માટે ઊંચાઈનો ઉપયોગ આધાર તરીકે થવો જોઈએ. સરકારના મતે, ફક્ત સ્થાનિક જમીન સ્તરથી 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતી ટેકરીઓ જ અરવલ્લી પર્વતમાળાનો ભાગ ગણાશે. 100 મીટરથી ઓછી ઊંચાઈવાળા ટેકરા, નાની ટેકરીઓ અને ખાડાવાળા વિસ્તારોનો અરવલ્લીની વ્યાખ્યામાં સમાવેશ થવો જોઈએ નહીં.

તાજેતરના વિવાદ પાછળનું સાચું કારણ શું છે?

FSI (ફોરેસ્ટ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા) એ 10 હજાર ટેકરીઓને અરવલ્લી જાહેર કરી અને આ સ્થળોએ ખાણકામ બંધ કરવા કહ્યું. રાજસ્થાન સરકાર આની વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ગઈ, જ્યાં એવું કહેવામાં આવ્યું કે આનાથી તમામ ખાણકામ બંધ થઈ જશે. સુપ્રીમ કોર્ટે નવો કાયદો બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો અને કહ્યું કે જૂની ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખી શકાય છે,આ માટે, તેમણે ફરીથી પરવાનગી લેવી પડશે કે તેઓ ખાણકામ અને પર્યાવરણીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન નથી કરી રહ્યા.

નવીનતમ અપડેટ મુજબ, લગભગ આઠ હજાર સ્થળોએ ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓ માટે ફરીથી પરવાનગી આપવામાં આવી છે.જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો પર રચાયેલી સમિતિને રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં અને નિયમો બનાવવામાં બે વર્ષનો સમય લાગી શકે છે.

નવી વ્યાખ્યા કેમ ખતરનાક છે?

કથિત સરકારી મિલીભગતથી, 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતી ટેકરીઓ 60 મીટર કે 80 મીટર બતાવવામાં આવે છે અને ખાણકામ માટે સરકાર પાસેથી પરવાનગી લેવામાં આવે છે. આ માટે, તેઓ ટેકરી માપવા માટે અલ્ટિમીટરનો ઉપયોગ કરે છે, ભલે સરકારે અનેક વખત કહ્યું છે કે પર્વતની ઊંચાઈ અલ્ટિમીટરથી માપી શકાતી નથી.આ અંગે બે સ્થળોએ, અલવર અને સિરોહીમાં પણ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. 2009 થી 2015 દરમિયાન રાજસ્થાનમાં આવી સેંકડો પરમિટ આપવામાં આવી હતી.તેમની સામે તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી, પરંતુ કોર્ટે તેમને રાહત આપી હતી. ફક્ત રાજસ્થાનમાં જ આવા 100 થી વધુ ખાણકામ કામગીરી ચાલી રહી છે. જ્યારે લોકો દાવો કરે છે કે અરવલ્લી પર્વતમાળા 100 મીટરથી વધુ ઉંચી છે, ત્યારે સરકારી મિલીભગતથી તેને કાગળ પર 60 થી 80 મીટર બતાવીને ખાણકામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ અંગે NSUI રાજસ્થાન રાજ્ય પ્રમુખ વિનોદ જાખડે જણાવ્યું હતું કે અરવલ્લી પર્વતમાળા અંગે સરકારના નિર્ણયોના વિરોધમાં NSUI રાજસ્થાન રસ્તા પર ઉતર્યું હતું.