મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા ભયાનક યુદ્ધ અને તેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઉર્જા (Energy) ની વધતી કિંમતો વચ્ચે વર્લ્ડ બેંકે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને લઈને મોટું એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. વર્લ્ડ બેંકે ગુરુવારે વર્ષ 2026 માટે વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ (Global Growth) ના પોતાના અગાઉના અંદાજને ઘટાડીને 2.5% કરી દીધો છે. બેંકે ચેતવણી આપી છે કે જો મિડલ ઈસ્ટ તણાવને કારણે વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાયમાં અવરોધો વધુ ગંભીર બનશે અને ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટ પર દબાણ વધશે, તો વૈશ્વિક ગ્રોથ રેટ ઘટીને માત્ર 1.3% ના અત્યંત ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી શકે છે. વર્લ્ડ બેંકે પોતાના અર્ધવાર્ષિક અહેવાલ ‘ગ્લોબલ ઇકોનોમિક પ્રોસ્પેક્ટ્સ’ (Global Economic Prospects) માં જણાવ્યું છે કે વર્ષ 2025 માં ગ્લોબલ ગ્રોથ 2.9% રહ્યો હતો, જે જાન્યુઆરીના અંદાજ કરતાં 0.2% વધુ હતો. પરંતુ વર્ષ 2026 માટેનો આ નવો અંદાજ જાન્યુઆરીના અંદાજ કરતાં 0.1% ઓછો છે, જે વર્ષ 2019 ના અંતમાં શરૂ થયેલી કોવિડ મહામારી પછીનો સૌથી નીચો ગ્રોથ રેટ છે.

ભારત પર વર્લ્ડ બેંકનું મોટું અપડેટ

આ વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટી વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે તે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી ઝડપથી આગળ વધતું અર્થતંત્ર બનેલું રહેશે. વર્લ્ડ બેંકના અંદાજ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (નાણાકીય વર્ષ 2027) માં ભારતનો GDP ગ્રોથ રેટ 6.6% રહેવાની સંભાવના છે. જો કે, આ ગ્રોથ રેટ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (નાણાકીય વર્ષ 2026) ના અંદાજિત 7.7% ના વિકાસ દર કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે. તેમ છતાં, વૈશ્વિક મંદીના માહોલમાં ભારતની સ્થિતિ અન્ય દેશો કરતાં ઘણી સારી રહેશે.

અમેરિકા મજબૂત, પરંતુ અન્ય અર્થતંત્રો પર માઠી અસર

વર્લ્ડ બેંકે દુનિયાની સૌથી મોટી ઇકોનોમી એવા અમેરિકાના ગ્રોથ રેટના અંદાજમાં કોઈ કાપ મૂક્યો નથી. અમેરિકા આ વર્ષે 2.2% ના દરે વૃદ્ધિ કરે તેવી અપેક્ષા છે, જે વર્ષ 2025 ના 2.1% કરતાં થોડી વધુ છે. અમેરિકા પોતે મોટો એનર્જી પ્રોડ્યુસર (તેલ અને ગેસ ઉત્પાદક) હોવાના કારણે તે તેલ આયાત કરતા દેશોની સરખામણીએ વધુ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. અમેરિકી અર્થતંત્રને મોટા ટેક્સ કટ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) માં થઈ રહેલા ભારે રોકાણનો પણ મોટો ફાયદો મળી રહ્યો છે.

બીજી તરફ, વિકાસશીલ અને ઉભરતા બજારો ધરાવતા દેશો (Developing & Emerging Market Countries) પર આ યુદ્ધની સૌથી ખરાબ અસર પડી રહી છે. વર્લ્ડ બેંકે આ દેશો માટે વર્ષ 2026 નો ગ્રોથ રેટ અંદાજ 0.4% ઘટાડીને મહામારી પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે એટલે કે 3.6% કરી દીધો છે. મિડલ ઈસ્ટના સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે આ દેશોમાં તેલ સપ્લાય ખોરવાયો છે અને મોંઘવારી વધતા આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ નબળી પડી છે.

ચીન અને યુરોપિયન દેશોનો ગ્રોથ રેટ પણ ઘટશે

દુનિયાની બીજી સૌથી મોટી ઇકોનોમી એવા ચીનની આર્થિક વૃદ્ધિ દર પણ આ વર્ષે ઘટીને 4.2% રહેવાનો અંદાજ છે, જે વર્ષ 2025 ના 5% ના ગ્રોથ રેટ કરતાં ઘણો ઓછો છે. આ ઉપરાંત, યુરો કરન્સીનો ઉપયોગ કરતા 21 યુરોપિયન દેશોની સામૂહિક આર્થિક વૃદ્ધિ (Eurozone Growth) પણ આ વર્ષે ઘટીને માત્ર 0.8% રહેવાનો અંદાજ છે, જે વર્ષ 2025 માં 1.4% હતો.

ઈરાન-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ અને ક્રૂડ ઓઈલની કટોકટી

અહેવાલ અનુસાર, ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલાના જવાબમાં ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) ને બંધ કરવાની ચેતવણી આપી છે. આ એ દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાનો 5મો ભાગ (20%) તેલ અને નેચરલ ગેસ પસાર થાય છે. આ તણાવને કારણે એનર્જીની કિંમતો આકાશે આંબી રહી છે. વર્લ્ડ બેંકનો અંદાજ છે કે વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ (Brent Crude Oil) ની કિંમત આ વર્ષે સરેરાશ 94 ડોલર પ્રતિ બેરલ રહેશે, જે વર્ષ 2025 કરતાં 36% વધુ છે અને જાન્યુઆરીના અંદાજ કરતાં 50% જેટલી વધારે છે.

આ યુદ્ધના કારણે રાસાયણિક ખાતર (Fertilizer) ના વ્યવસાયને પણ મોટો ફટકો પડ્યો છે, કારણ કે તેનો મોટો હિસ્સો પર્શિયન ગલ્ફ (અખાતી દેશો) દ્વારા એક્સપોર્ટ થાય છે. ખાતર મોંઘું થવાના કારણે ખેડૂતો તેનો ઉપયોગ ઘટાડી શકે છે, જેનાથી આગામી સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની અછત અને મોંઘવારી વધવાનું મોટું જોખમ ઉભું થઈ શકે છે.