નવી દિલ્હીઃ દેશમાં સોનું ફક્ત આભૂષણ નથી, પરંતુ પરંપરા, પ્રતિષ્ઠા અને વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. લગ્ન હોય કે તહેવાર — સોનું ખરીદવું શુભ માનવામાં આવે છે. પરંતુ હવે જ્યારે એક તોલા સોનાની કિંમત રૂ. 1.20 લાખથી વધુ પહોંચી ગઈ છે, ત્યારે તેની ચમક પાછળ છુપાયેલું એક મોટું સત્ય જાણવું જરૂરી છે, કારણ કે દરેક 10 ગ્રામ સોનામાંથી લગભગ એક ગ્રામ સોનું તમને ખબર પડ્યા વિના ગાયબ થઈ જાય છે.
જો તમે જૂના સોનાના દાગીના આપીને નવા બનાવડાવો છો, તો દર 10 ગ્રામ સોનામાંથી આશરે એક ગ્રામ સોનું ઓછું થઈ જાય છે, છતાં તમે આખા 10 ગ્રામ સોનાનું પૈસા ચૂકવો છો. વાસ્તવમાં, જ્યારે તમે સોનાનો દાગીના બનાવો છો, ત્યારે પ્રક્રિયા દરમિયાન થોડું સોનું બરબાદ થઈ જાય છે. સુવર્ણકારો કહે છે કે 22 કેરેટ સોનાથી દાગીના બનાવતી વખતે દરેક 10 ગ્રામ પર આશરે એક ગ્રામ સોનું ઘટી જાય છે. એટલે કે જો તમે 10 ગ્રામ સોનું આપ્યું હોય, તો તૈયાર દાગીનો ફક્ત 9 ગ્રામનો મળશે, પરંતુ કિંમત આખા 10 ગ્રામની જ ચૂકવવી પડશે.
24 કેરેટ સોનું સંપૂર્ણ શુદ્ધ હોય છે, પરંતુ ખૂબ નરમ હોવાથી તેના દાગીના બનાવી શકાતા નથી. તેને મજબૂત બનાવવા માટે જ્વેલર્સ તેમાં તાંબું, ઝીંક, ચાંદી અથવા કેડમિયમ જેવી ધાતુઓ મિશ્રિત કરે છે. એથી સોનું 22 કેરેટ અથવા 18 કેરેટમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને દાગીનો બનાવવાની પ્રક્રિયામાં થોડું સોનું ઊડી જાય છે — જેની સીધી અસર તમારી ખિસ્સા પર પડે છે.
જો તમે જૂના દાગીના બદલો છો, તો એક ગ્રામ સોનાનું નુકસાન થોડું ઓછું થાય છે. હોલમાર્કવાળા દાગીનામાં આ બરબાદી વધુ ઓછી હોય છે, પરંતુ જ્યારે જૂના દાગીનાને ઓગાળીને નવા બિસ્કિટ અથવા દાગીના બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાં રહેલી ધાતુઓ ઊડી જાય છે અને વજન ઘટી જાય છે.
