સંગીતની દુનિયાનું જાણીતું નામ એવા પીઢ ગાયિકા સુમન કલ્યાણપુર (singer Suman Kalyanpur)એ હંમેશા માટે અલવિદા કહી દીધું છે. તેમનું આજે 89 વર્ષની વયે અવસાન થયું. જાણીએ કોણ હતી સંગીત ક્ષેત્રની આ હસ્તી?
પોતાના અવાજનો જાદુ ફેલાવનાર સુપ્રસિદ્ધ પ્લેબેક ગાયિકા સુમન કલ્યાણપુર (singer Suman Kalyanpur)નું આજે નિધન થયું. તેમણે 89 વર્ષની વયે મુંબઈ સ્થિત પોતાના ઘરે અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેઓ અગાઉ સુમન હેમદી નામથી ગીતો ગાયા હતા. જોકે, લગ્ન પછી તેમણે સુમન કલ્યાણપુર તરીકે પોતાની જાતને સ્થાપિત કરી અને ગીતોને અવાજ આપ્યો.
અવિભાજિત ભારતમાં જન્મ
સુમન કલ્યાણપુરનો જન્મ 28 જાન્યુઆરી, 1937 ના રોજ અવિભાજિત ભારત (હવે બાંગ્લાદેશ) ના ભવાનીપુરમાં થયો હતો. લગ્ન પહેલા તેમણે સુમન હેમડી નામથી ઘણા ગીતો ગાયા હતા. તેમણે મહાન કવિ જી.ડી. માડગુલકરના ગીત (ગદીમા) થી મરાઠી સંગીતમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તે મુખ્યત્વે હિન્દી સિનેમામાં તેમના કામ માટે જાણીતા હતા. તેમણે બંગાળી, મરાઠી, આસામી, ગુજરાતી, કન્નડ, અંગિકા, ભોજપુરી, રાજસ્થાની, ઉડિયા અને પંજાબી સહિત અન્ય ઘણી ભાષાઓની ફિલ્મોના ગીતો ગાયા છે.
લતા મંગેશકરના સ્વર અને રચનામાં સમાનતા હોવાને કારણે, તેમના અવાજને ઘણીવાર લતા મંગેશકરનો અવાજ માનવામાં આવતો હતો. સુમન કલ્યાણપુરની કારકિર્દી 1954 માં શરૂ થઈ હતી, અને તે 1960 અને 1970 ના દાયકામાં એક લોકપ્રિય ગાયિકા બન્યા હતાં.
સુમન કલ્યાણપુર (singer Suman Kalyanpur)એ તેણીની સમગ્ર કારકિર્દીમાં 740 ગીતો ગાયા હતા, અને તેણી મોહમ્મદ રફી સાથે સૌથી વધુ યુગલગીતો ગાયા હોય તેવા ગાયકોમાંના એક છે. તેણીએ રફી સાથે 140 થી વધુ યુગલગીતો ગાયા હતા. તેણીનું સૌથી લોકપ્રિય ગીત “આજ કલ તેરે મેરે પ્યાર કે ચર્ચા” છે, જે શમ્મી કપૂર અને મુમતાઝ પર ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું.
સુમન કલ્યાણપુરના કેટલાક શ્રેષ્ઠ ગીતો
કલ્યાણપુરે સંગીતકાર હેમંત કુમારના નિર્દેશનમાં લતા મંગેશકર સાથે “કભી આજ, કભી કલ, કભી પરસોં” યુગલગીત ગાયું હતું. તેણીએ કિશોર કુમાર, મોહમ્મદ રફી, મન્ના ડે, મુકેશ, તલત મહેમૂદ અને હેમંત કુમાર સાથે લોકપ્રિય યુગલ ગીતો પણ રેકોર્ડ કર્યા. રફી સાથેના તેના કેટલાક યાદગાર યુગલ ગીતોમાં “આજકલ તેરે મેરે પ્યાર કે ચર્ચા(aajkal tere mere pyar ke charche)”, “ના ના કરતે પ્યાર”, “તુમસે ઓ હસીના”, “રહે યા ના રહે”, “પરબત કે પેડોં પર શામ કા બસેરા હૈ”, “તુમને પુકારા ઔર હમ ચલે આયે”, “દિલ ને ફિર યાદ કિયા” અને “ચાંદ તાકતા હૈ ઈધર” સામેલ છે.
મન્ના ડે સાથે તેણીએ દત્તા રામના સંગીત નિર્દેશનમાં લોકપ્રિય યુગલગીત “ના જાને કહાં હમ થે” ગાયું હતું. તેણે મુકેશ સાથે ઘણા લોકપ્રિય યુગલ ગીતો ગાયા છે, જેમ કે ‘યે કિસને ગીત છેડા’, ‘અખિયોં કા નૂર હૈ તૂ’,’મેરા પ્યાર ભી તુ હૈ’, ‘દિલ ને ફિર યાદ કિયા’, ‘શમા સે કોઈ કહ દે’, વગેરે. નોંધનીય છે કે તેમણે અનેક લોકપ્રિય ગુજરાતી ગીતો પણ ગાયા છે. જેમાં ‘નૈને નૈન મળે જ્યાં છાના’, ‘આજ મારે સોનાનો સૂરજ’, ‘ઝૂલણ મોરલી…’ અને ‘મણિયારો’ જેવા ગીતોનો સમાવેશ થાય છે.
પદ્મ ભૂષણ સન્માનિત
સુમન કલ્યાણપુરે માત્ર હિન્દીમાં નહીં પરંતુ મરાઠી, ગુજરાતી અને બંગાળીમાં પણ ગીતો ગાયા હતા. સંગીતમાં તેમના યોગદાનને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે તેમને 2023 માં દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કારોમાંના એક પદ્મ ભૂષણથી સન્માનિત કર્યા હતા. તેમની વધતી ઉંમરને કારણે, તેઓ કેટલાક સમયથી કલાની દુનિયાથી દૂર હતા. તેમના નિધનના સમાચાર મળતાં સમગ્ર ફિલ્મ ઉદ્યોગ અને લાખો સંગીત પ્રેમીઓએ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ પાઠવી છે.
