નવી દિલ્હી: જાપાનના પ્રખ્યાત ભાષાવિદ્ અને ઓસાકા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ઇમેરિટસ પ્રો. તોમિયો મિઝોકામીને ભારત-જાપાન વચ્ચે સાંસ્કૃતિક દૂત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભારતીય ભાષાઓ, સાહિત્ય અને શિક્ષણમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ ૨૦૧૮માં ભારત સરકારે તેમને પદ્મશ્રી સન્માનથી સન્માનિત કર્યા હતા. આ સન્માન રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાયેલ સમારોહમાં આપવામાં આવ્યું હતું.
૧૯૪૧માં જાપાનના કોબે શહેરમાં જન્મેલા પ્રો. મિઝોકામીને બાળપણથી જ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ભાષાઓ પ્રત્યે ગહન રુચિ હતી. ૧૯૬૫માં ઓસાકા યુનિવર્સિટી ઓફ ફોરેન સ્ટડીઝમાંથી ભારતીય અધ્યયનમાં સ્નાતક થયા પછી તેઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ભારત આવ્યા. ૧૯૬૫થી ૧૯૬૮ દરમિયાન તેમણે અલ્હાબાદમાં હિન્દી અને શાંતિનિકેતનમાં બંગાળી ભાષાનો ગહન અભ્યાસ કર્યો. ૧૯૭૨માં દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી પી.એચ.ડી. મેળવી અને પંજાબમાં ભાષા-સંપર્ક પર મહત્વપૂર્ણ સંશોધન કર્યું, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વખાણ મેળવ્યા.
પ્રો. મિઝોકામીએ દાયકાઓ સુધી ઓસાકા યુનિવર્સિટીમાં ભારતીય ભાષાઓનું અધ્યાપન કર્યું. નિવૃત્તિ પછી પણ ૨૦૦૭થી પ્રોફેસર ઇમેરિટસ તરીકે સક્રિય છે. તેઓ હિન્દી, પંજાબી, બંગાળી, ઉર્દૂ, ગુજરાતી, મરાઠી સહિત અનેક ભાષાઓમાં નિપુણ છે. તેઓ પંજાબી ભાષા પર સંશોધન કરનાર પ્રથમ જાપાની વિદ્વાન છે.
તેમણે ગુરુ નાનકદેવજીની ‘જપજી સાહિબ’નો જાપાની અનુવાદ કર્યો અને અનેક પુસ્તકો લખ્યા. જેમ કે ‘Introductory Punjabi’ અને ‘Language Contact in Punjab’. આ કાર્યોએ જાપાનમાં ભારતીય આધ્યાત્મિકતા અને સાહિત્યને નવી ઓળખ આપી.
ભારતીય સાંસ્કૃતિક સંબંધ પરિષદ (ICCR)એ તેમના યોગદાનને બંને દેશો વચ્ચે જન-જનના સંબંધો મજબૂત કરનારું ગણાવ્યું. હિરોશિમામાં G7 શિખર સમ્મેલન દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમને મળીને તેમના સમર્પણની પ્રશંસા કરી હતી.
૧૦ જાન્યુઆરીએ ઉજવાતા વિશ્વ હિન્દી દિવસના પ્રસંગે પ્રો. મિઝોકામીની વારસત વધુ પ્રસ્તુત થાય છે. જાપાન જેવા દેશમાં હિન્દીને અકાદમિક પ્રતિષ્ઠા અપાવવામાં તેમનો યોગદાન ઐતિહાસિક છે. આજે જ્યારે ભારત-જાપાનના સંબંધો નવી ઊંચાઈએ પહોંચ્યા છે, ત્યારે પ્રો. તોમિયો મિઝોકામી બંને દેશો વચ્ચે મૈત્રીના જીવંત પ્રતીક છે અને આવનારી પેઢીઓ માટે પ્રેરણારૂપ છે.
