નવી દિલ્હી: ભારતના પ્રસારણ અને મીડિયા ક્ષેત્ર માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ રહી છે. Broadcast Engineering Society (BES) Expo 2026નું 30મું આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્કરણ પ્રગતિ મેદાન ખાતે 29થી 31 જાન્યુઆરી સુધી યોજાયું હતું. આ ત્રણ દિવસીય આયોજનમાં નીતિ-નિર્માતાઓ, પ્રસારકો, ટેકનોલોજી નિષ્ણાતો અને શિક્ષણવિદો એકસાથે આવ્યા અને ડિજિટલ-ફર્સ્ટ તેમજ AI-આધારિત મીડિયા ભવિષ્યની રૂપરેખા રજૂ કરી. “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અને મીડિયા બ્રોડકાસ્ટિંગમાં AIની વિચારધારા સાથે આ એક્સપો ભારતના આત્મવિશ્વાસને દર્શાવે છે કે દેશ હવે વિશ્વ-સ્તરીય મીડિયા ટેકનોલોજી પોતાના હાથે બનાવી શકે છે.
સરકારનો મુખ્ય સંદેશ
સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલયના સચિવ સંજય જાજુ, IASએ મુખ્ય ભાષણમાં જણાવ્યું કે મીડિયા અને મનોરંજન (M&E) ક્ષેત્ર લગભગ એક કરોડ લોકોને રોજગારી આપે છે. તેમણે કહ્યું, “AIને ઘણી વખત વધુ પ્રચારિત કહેવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેના વાસ્તવિક પ્રભાવને ઓછો આંકવામાં આવ્યો છે.” તેમણે AIને માત્ર એક સાધન નહીં, પરંતુ સહાયક (એજન્ટ) તરીકે ગણાવ્યું જે કન્ટેન્ટ બનાવવા, પ્રોડક્શન અને સંપાદનને ઝડપી બનાવે છે.
AIથી સ્ટુડિયો પ્રક્રિયા સરળ બની
સંજય જાજુએ ઉદાહરણ આપ્યું કે ઇન્ટરનેટે જેમ પરિવર્તન લાવ્યું તેમ AIએ ભારે સ્ટુડિયો પ્રક્રિયાને એક ક્લિકમાં બદલી નાખી છે. તે બહુભાષી કન્ટેન્ટ, યોજના અને નિર્ણયોમાં મદદ કરે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે AIનો નોકરીઓ પર અસર ડર જેટલો મોટો નથી.
નવા વિતરણ મોડલ અને નિયમોમાં સુધારા
બ્રોડકાસ્ટિંગમાં મોટા ફેરફારો જેમ કે ડિજિટલ રેડિયો અને ડાયરેક્ટ-ટુ-મોબાઇલ (D2M) ટેકનોલોજીનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું કે આ ટેકનોલોજી ઇન્ટરનેટ વગરના લોકો સુધી કન્ટેન્ટ પહોંચાડશે. બ્રોડકાસ્ટ સેવા પોર્ટલને Ease of Doing Business માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવીને તેમણે કહ્યું, “ચર્ચાથી આગળ વધીને જમીન પર મોટા મોડલ અમલમાં મૂકવાનો સમય આવી ગયો છે.”
WAVES: સતત પ્રક્રિયા
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની વિચારધારાનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું કે WAVES એક વખતનું આયોજન નથી, પરંતુ સતત પ્રક્રિયા છે. તેમાં WAVES Bazaar અને WaveX જેવા મંચો સામેલ છે. “એક લહેર બીજી લહેરને જન્મ આપે છે.”
પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગમાં AI
પ્રસાર ભારતીના CEO ગૌરવ દ્વિવેદીએ ક્લાઉડ આધારિત સિસ્ટમ, સ્માર્ટ પ્રોડક્શન અને D2Mની વ્યૂહાત્મક મહત્તા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે AI સહાયક છે, વિકલ્પ નહીં – તે ભાષાકીય વિવિધતા, વિશ્વસનીય પત્રકારત્વ અને પ્રમાણિત માહિતી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.
લાઇવ ડેમો: ઇન્ડિયા ટુડેની AI એંકર ‘સના’
ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપની વાઇસ ચેરપર્સન કલ્લી પુરીએ AI ન્યૂઝ એંકર ‘સના’નું લાઇવ પ્રદર્શન કર્યું, જેને દર્શકોએ ખૂબ પસંદ કર્યું. ‘સના’એ કહ્યું, “કોઈ મને પ્લગ ઇન કરશે, ત્યારે જ હું કામ કરીશ.” તેમણે જણાવ્યું કે AI ઝડપ અને કાર્યક્ષમતા વધારે છે, પરંતુ માનવીય વિચાર, સર્જનાત્મકતા અને જવાબદારી સૌથી મહત્વની રહે છે.
BESનો ઉદ્દેશ્ય
BESના અધ્યક્ષ સુનીલ સરે કહ્યું કે આ એક્સપો માત્ર પ્રદર્શન નહીં, પરંતુ શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને ટકાઉ નવીનતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ વર્ષે ભાગીદારી લગભગ બમણી થઈ છે.
નિષ્કર્ષ
BES Expo 2026 ભારતના AI-સક્ષમ, સમાવેશી અને મેક-ઇન-ઇન્ડિયા મીડિયા ભવિષ્યને દિશા આપનાર મંચ સાબિત થયું. આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ભારત વૈશ્વિક મીડિયા પરિવર્તનની આગામી લહેરનું નેતૃત્વ કરવા તૈયાર છે.
