રાજેન્દ્ર કુમાર દિલીપ કુમારના નામ અને કામથી પ્રભાવિત હતા

રાજેન્દ્ર કુમારે દિલીપ કુમારના નામથી એટલા પ્રભાવિત થઈ ગયા હતા કે તેમણે પોતાની અટક છોડીને માત્ર “કુમાર”ને જ પોતાના નામનો ભાગ બનાવી દીધો. એટલું જ નહીં, તેમણે શરૂઆતના દિવસોમાં દિલીપ કુમારના બોડી ડબલ તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. આ રસપ્રદ વાતો સીમા સોનિક અલીમચંદના પુસ્તક ‘Jubilee Kumar: The Life and Times of a Superstar’ માં ખૂબ જ જીવંત રીતે વર્ણવવામાં આવી છે. આ માત્ર નામ બદલવાની પ્રક્રિયા નહોતી, પરંતુ એક સંઘર્ષશીલ યુવાનની પોતાની નવી ઓળખ ઊભી કરવાની મથામણ હતી.

રાજેન્દ્ર કુમારનું સાચું નામ રાજેન્દ્ર કુમાર તુલી હતું. તેમનો પરિવાર પંજાબના સિયાલકોટ (હાલ પાકિસ્તાન)થી ભાગલા પછી પહેલા દિલ્હી અને ત્યારબાદ મુંબઈ આવ્યો હતો. તેમના પિતા કાપડના વ્યવસાયમાં હતા, પરંતુ રાજેન્દ્ર કુમારને અભિનયનો શોખ હતો. જ્યારે તેઓ મુંબઈ આવ્યા અને સહાયક નિર્દેશક તરીકે કામ શરૂ કર્યું ત્યારે તે સમયના ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં એક ખાસ ટ્રેન્ડ હતો — ઘણા કલાકારો પોતાના નામ બદલીને વધુ ફિલ્મી અથવા ગ્લેમરસ નામ રાખતા હતા.

રાજેન્દ્ર કુમારને લાગ્યું કે ‘તુલી’ અટક ફિલ્મી પડદા પર એટલી પ્રભાવશાળી લાગશે નહીં. તે સમય દરમિયાન ‘કુમાર’ અટક સફળતાની ગેરંટી સમાન માનવામાં આવતી હતી. પુસ્તકમાં ઉલ્લેખ છે કે રાજેન્દ્ર કુમાર દિલીપ કુમારના એટલા મોટા ચાહક હતા કે તેઓ તેમની સ્ટાઈલ, ચાલવાની ઢબ અને બોલવાની રીતની નકલ કરતા હતા.

જ્યારે નામ બદલવાનું વિચાર્યું ત્યારે તેમના મનમાં દિલીપ કુમારનું નામ જ હતું. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે તેમના નામમાં પણ એ જ ‘કુમાર’ શબ્દનો જાદુ હોય જે દિલીપ કુમારના નામમાં હતો. તેમને લાગ્યું કે ‘રાજેન્દ્ર કુમાર તુલી’ બોલવામાં થોડું લાંબું અને ઓછું પ્રભાવશાળી લાગે છે, જ્યારે માત્ર ‘રાજેન્દ્ર કુમાર’ બોલવામાં વધુ રોયલ અને ફિલ્મી લાગે છે. તેમના નામમાં ‘કુમાર’ પહેલેથી જ હતું, પરંતુ તેમણે પોતાની જ્ઞાતિ દર્શાવતી અટક ‘તુલી’નો ત્યાગ કરીને ‘કુમાર’ને જ અટક તરીકે સ્વીકારી લીધી. આ રીતે તેમણે પોતાની જૂની ઓળખ બદલીને નવી ઓળખ ઊભી કરી.

શરૂઆતમાં તેમના કેટલાક મિત્રો અને સંબંધીઓએ આ નિર્ણય પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, પરંતુ રાજેન્દ્ર કુમાર પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહ્યા. તેઓ માનતા હતા કે આ નામ સરળ છે અને સામાન્ય જનતાને સહેલાઈથી યાદ રહી જશે. રાજેન્દ્ર કુમાર નસીબમાં પણ ઘણો વિશ્વાસ રાખતા હતા. તેમને લાગતું હતું કે ‘રાજેન્દ્ર કુમાર’ નામ તેમના માટે નસીબદાર સાબિત થશે — અને બન્યું પણ એવું જ.

નામ બદલ્યા પછી જ્યારે તેમને ફિલ્મ ‘વચન’ (1955) મળી, ત્યારે બોક્સ ઓફિસ પર તેમની સફળતાનો સૂરજ એવો ચમક્યો કે તેઓ “જ્યુબિલી સ્ટાર” તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.

શરૂઆતના દિવસોમાં રાજેન્દ્ર કુમારે દિલીપ કુમારની ફિલ્મોમાં બોડી ડબલ અથવા ડમી તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. દિલીપ કુમાર પ્રત્યેનો તેમનો આદર એટલો હતો કે તેઓ તેમની નકલ કરવામાં ગર્વ અનુભવતા હતા. શરૂઆતમાં કેટલાક વિવેચકો તેમને “ગરીબોના દિલીપ કુમાર” તરીકે પણ સંબોધતા હતા, પરંતુ રાજેન્દ્ર કુમારે ક્યારેય તેનો મનદુઃખ માન્યું નહોતું.

દિલીપ કુમાર માટે બોડી ડબલ તરીકે કામ કર્યું હોય તેવી સૌથી જાણીતી ફિલ્મ ‘જોગન’ (1950) માનવામાં આવે છે. આ ફિલ્મમાં દિલીપ કુમાર અને નરગિસ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. તે સમયે રાજેન્દ્ર કુમાર દિગ્દર્શક કિદાર શર્માના સહાયક તરીકે કામ કરતા હતા.

પુસ્તકમાં ઉલ્લેખ છે કે એક દ્રશ્યમાં દિલીપ કુમારના પાત્રને દૂરથી ચાલતા જતા અથવા પીઠ પાછળથી બતાવવાનું હતું. તે સમયે દિલીપ કુમાર શૂટિંગ માટે ઉપલબ્ધ નહોતા. રાજેન્દ્ર કુમારની ઊંચાઈ અને શરીરરચના દિલીપ કુમાર સાથે ઘણી મળતી આવતી હતી. તેથી દિગ્દર્શકે તેમને દિલીપ કુમારના કપડાં પહેરાવીને લોન્ગ શોટમાં ઉભા રાખ્યા હતા.

માત્ર ‘જોગન’ જ નહીં, રાજેન્દ્ર કુમારે પોતાના સંઘર્ષના દિવસોમાં દિલીપ કુમારની અન્ય ફિલ્મોમાં પણ આ રીતે મદદ કરી હતી. ઘણી ફિલ્મોમાં જ્યાં હીરોનો ચહેરો દેખાતો નહોતો અને માત્ર પાછળથી ચાલવાની સ્ટાઈલ બતાવવાની હોય, ત્યાં રાજેન્દ્ર કુમારે દિલીપ કુમારની નકલ કરીને શૂટિંગ કર્યું હતું.