નવી દિલ્હીઃ જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં યોજાયેલા મહાકુંભથી લઈને નવેમ્બરમાં રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ્’ની રચનાનાં 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષ્યમાં વર્ષભર યોજાનારા કાર્યક્રમોની શરૂઆત સુધી- વર્ષ 2025માં સંસ્કૃતિ મંત્રાલય અત્યંત વ્યસ્ત રહ્યું. વર્ષના અંત સુધી પહોંચતાં દીપાવલીને પ્રકાશના પર્વ તરીકે યુનેસ્કોની માન્યતા મળી. ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં મહાકુંભ દરમિયાન ‘કલાગ્રામ’ મારફતે ભારતની સાંસ્કૃતિક વારસાનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું. 10.24 એકર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું ‘કલાગ્રામ’ એક સંવેદનાત્મક યાત્રા રજૂ કરતું હતું, જેમાં ભારતની સાંસ્કૃતિક વારસાનાં મૂર્ત તથા અમૂર્ત – બન્ને પાસાઓને એકસાથે રજૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં.
સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે નવેમ્બરમાં રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ્’ની રચનાનાં 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષ્યમાં વર્ષભર ચાલનારા કાર્યક્રમોની શરૂઆત કરી. આ જ સમયગાળામાં ભોપાલમાં અહિલ્યાબાઈ હોળકરની 300મી જન્મજયંતીનો ભવ્ય સમારોહ યોજાયો અને દેશભરમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 150મી જન્મજયંતી ઊજવાઈ.
વર્ષ 2025ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં ભારતને યુનેસ્કોથી બે મહત્વપૂર્ણ માન્યતાઓ પ્રાપ્ત થઈ. પ્રથમ, ‘ભારતના મરાઠા સૈન્ય પરિદૃશ્ય’ને જુલાઈમાં પેરિસમાં યોજાયેલી વિશ્વ વારસા સમિતિની 47મી બેઠક દરમિયાન વિશ્વ વારસા યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું. ‘ભારતના મરાઠા સૈન્ય પરિદૃશ્ય’ના 12 ઘટકોમાં મહારાષ્ટ્રના સાલ્હેર કિલ્લો, શિવનેરી કિલ્લો, લોહગઢ કિલ્લો, ખંડેરી કિલ્લો, રાયગઢ, રાજગઢ, પ્રતાપગઢ, સુવર્ણદુર્ગ, પન્હાલા કિલ્લો, વિજયદુર્ગ અને સિંધુદુર્ગ તેમજ તામિલનાડુનો જિંજી કિલ્લાનો સમાવેશ થયો છે.
બીજી માન્યતા 10 ડિસેમ્બરે દિવાળીને માનવતાની અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યુનેસ્કોની પ્રતિનિધિ યાદીમાં સામેલ કરવાની રૂપે મળી. આ યાદીમાં સામેલ થતો ભારતનો દિવાળી 16મો તહેવાર છે. અન્ય 15 તહેવારોમાં કુંભ મેલો, કોલકાતાની દુર્ગા પૂજા, ગુજરાતનો ગરબા નૃત્ય, યોગ, વૈદિક મંત્રોચ્ચારની પરંપરા અને રામલીલાનો સમાવેશ થાય છે.
કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે જણાવ્યું હતું કે આ સમાવેશ સાથે યુનેસ્કો નવચેતના, શાંતિ અને સારા પર વિજયની શાશ્વત માનવીય આકાંક્ષાને સન્માન આપે છે. તેમણે કહ્યું કે કુંભારોમાંથી લઈને કારીગરો સુધી, લાખો હાથ આ વારસાને જીવંત રાખે છે. આ યુનેસ્કો ટેગ એક જવાબદારી પણ છે અને આપણે ખાતરી કરવી પડશે કે દિવાળી જીવંત વારસા તરીકે જળવાઈ રહે.
