ઈરાન: રવિવારે અમેરિકન દળોએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ ઈરાની લશ્કરી સ્થળો પર નવા હુમલાઓ શરૂ કર્યા બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ વધ્યો. અમેરિકાના આ હુમલાઓનું કારણ છે કે તે ઈરાન સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ પર નિયંત્રણ મેળવવા માંગે છે. અમેરિકન દળોએ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગની આસપાસ અનેક સ્થળોએ ઈરાની મિસાઈલ સિસ્ટમ, હવાઈ સંરક્ષણ સ્થળો અને ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા સંચાલિત નાની સ્પીડબોટ પર હુમલો કર્યો હતો.
હવાઈ હુમલાના અહેવાલ પછી તરત જ, ઈરાનના દક્ષિણ બંદર શહેર બંદર અબ્બાસમાં વિસ્ફોટો સાંભળવા મળ્યા હતા. જ્યારે ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે નજીકના કેશ્મ ટાપુ પર પણ હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. કેશ્મના ગવર્નર હુસૈન અમીર તેમોરીએ જણાવ્યું હતું કે 10થી 11 “દુશ્મન પ્રોજેક્ટાઈલ” ટાપુ પર હુમલો કર્યો હતો. વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે બધા લક્ષ્યો લશ્કરી હતા અને કોઈ નાગરિક જાનહાનિના અહેવાલ નથી.
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNAએ અહેવાલ આપ્યો છે કે દક્ષિણ-પશ્ચિમ શહેર માહશહરમાં એક પાણી પમ્પિંગ સ્ટેશન પર યુએસના હુમલામાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું છે અને ચાર અન્ય ઘાયલ થયા છે. અગાઉ અહેવાલ આપ્યો હતો કે હોર્મોઝગન પ્રાંતમાં હુમલા દરમિયાન “તેમની ફરજો બજાવતી વખતે” એક જાળવણી કાર્યકરનું મૃત્યુ થયું હતું અને બે અન્ય કામદારો ઘાયલ થયા હતા.
રવિવારે એક સંક્ષિપ્ત ફોન ઇન્ટરવ્યુમાં રોઇટર્સ સાથે વાત કરતા, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામેની નવીનતમ લશ્કરી કાર્યવાહી પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું, “અમે તેમને હરાવી રહ્યા છીએ.”
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે સપ્તાહના અંતે કરવામાં આવેલા “આક્રમક” યુએસ હુમલાઓની સખત નિંદા કરી હતી. મંત્રાલયે એમ પણ કહ્યું હતું કે શનિવારે મસ્કતમાં ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે વાટાઘાટો હતી, જેનો હેતુ હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ અને સંબંધિત પરિવહન માર્ગો માટેની વ્યવસ્થાને સંબોધવાનો હતો, વોશિંગ્ટનના ઓમાન પર “પ્રત્યક્ષ અને છુપાયેલા” દબાણને કારણે કરાર થઈ શક્યો નથી.
યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (સેન્ટકોમ) એ જણાવ્યું હતું કે યુએસ દળોએ ઈરાન પર હુમલાઓની એક નવી શ્રેણી શરૂ કરી છે, આ કાર્યવાહીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વાણિજ્યિક શિપિંગને ધમકી આપવાની તેહરાનની ક્ષમતા ઘટાડવાના પ્રયાસ તરીકે વર્ણવી હતી. સેન્ટકોમે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યવાહી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાની દળોને “જવાબદાર” રાખવા અને મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ દ્વારા દરિયાઈ ટ્રાફિકની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કરવામાં આવી હતી.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે, વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ પર તેની પકડ મજબૂત કરવાના ઈરાનના પ્રયાસો જહાજોના પ્રવાહ માટે સીધો ખતરો છે. યુએસ અધિકારીઓ કહે છે કે વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત શિપિંગ લેનમાંના એકને વિક્ષેપિત કરવાથી વૈશ્વિક વેપારને જોખમ થાય છે અને એશિયામાં મલાક્કા સ્ટ્રેટથી યુરોપમાં બોસ્પોરસ સુધીના અન્ય મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો માટે ખતરનાક ઉદાહરણ સ્થાપિત થાય છે.
જોકે, તેહરાન પીછેહઠ કરવાના કોઈ સંકેતો બતાવી રહ્યું નથી.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં જળમાર્ગ દ્વારા શિપિંગની દેખરેખ માટે સ્થાપિત ઈરાનની પર્સિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટીએ જણાવ્યું હતું કે “આ ક્ષેત્રમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કરી દળોની તાજેતરમાં ગેરકાયદેસર હિલચાલ” ને કારણે જહાજોને પસાર થવા દેવામાં આવશે નહીં. એજન્સીએ કહ્યું કે સ્ટ્રેટનો ઉપયોગ કરવાની વિનંતીઓ “સ્થિરતા અને શાંતિ પુનઃસ્થાપિત થાય ત્યારે જ ફરીથી વિચારવામાં આવશે.” વોશિંગ્ટને દાવાને ફગાવી દીધો, આગ્રહ રાખ્યો કે જળમાર્ગ વાણિજ્યિક શિપિંગ માટે ખુલ્લો રહેશે.
“ઈરાન સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ રાખતું નથી. ટ્રાફિક વહેતો રહે છે,” યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું. તેણે ઉમેર્યું કે યુએસ દળો ઈરાની “આક્રમકતા, ઉત્પીડન, ધમકીઓ અને મનસ્વી ઘોષણાઓ” તરીકે વર્ણવ્યા છતાં નેવિગેશનની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવા માટે સ્થિતિમાં રહ્યા.
ઈરાને અખાતમાં લડાઈ લડી
જેમ જેમ અમેરિકન દળોએ હોર્મુઝની આસપાસ લશ્કરી લક્ષ્યો પર હુમલો કર્યો, ઈરાને અખાતમાં યુએસ સાથે જોડાયેલા સ્થળો પર હુમલા શરૂ કરીને યુદ્ધભૂમિને વિસ્તૃત કરી.
ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સે જણાવ્યું હતું કે તેણે જોર્ડનમાં કમાન્ડ-એન્ડ કંટ્રોલ સુવિધાઓ અને ડ્રોન હેંગરો, કુવૈતમાં યુએસ રડાર સાઇટ અને બાદમાં HIMARS મિસાઇલ લોન્ચર સિસ્ટમ્સ, ઓમાનમાં એરક્રાફ્ટ કેરિયર સપોર્ટ અને રિફ્યુઅલિંગ પ્લેટફોર્મ અને કતારમાં જેટ મેન્ટેનન્સ સેન્ટર અને કમાન્ડ સુવિધાને નિશાન બનાવી હતી.
ઈરાનની ફાર્સ ન્યૂઝ એજન્સીએ દાવો કર્યો હતો કે કુવૈત પર હુમલો ખાસ કરીને અમેરિકન HIMARS મિસાઇલ લોન્ચર અને દારૂગોળો સંગ્રહ નિશાના પર હતો.
દરમિયાન, કુવૈતે કહ્યું કે ત્રણ ઉત્તરીય સરહદ કેન્દ્રો અને એક ઓફશોર ઓઇલ ડ્રિલિંગ પ્લેટફોર્મને નુકસાન થયું છે જેને તેના સંરક્ષણ મંત્રાલયે “ગુનાહિત હુમલો” તરીકે વર્ણવ્યું છે. એક કાર્યકર ઘાયલ થયો હતો.
મિસાઇલ કાટમાળ પડવાથી એક બાળક સહિત ત્રણ લોકો ઘાયલ થયા બાદ કતારે ઈરાનને દોષી ઠેરવ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે તેહરાન આ હુમલા માટે “સંપૂર્ણપણે કાયદેસર રીતે જવાબદાર” છે.
આ પ્રદેશમાં અન્યત્ર, સંયુક્ત આરબ અમીરાતે કહ્યું કે તેના હવાઈ સંરક્ષણ દળોએ તેની સરહદોની બહાર મિસાઇલો અને ડ્રોનને અટકાવ્યા. બહેરીને અનેક ઈરાની હવાઈ ધમકીઓને તોડી પાડવાનો અહેવાલ આપ્યો, જ્યારે જોર્ડને મિસાઇલ હુમલાની પુષ્ટિ કરી. ઓમાને એમ પણ કહ્યું કે દેશના કેટલાક ભાગોને ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.
રાજદ્વારી પહોંચની બહાર મામલો
હુમલાના તાજેતરના રાઉન્ડ પહેલાથી જ નાજુક રાજદ્વારી પ્રયાસોને વધુ એક ફટકો પડ્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા વ્યાપક શાંતિ કરાર પર પહોંચવાના હેતુથી 60-દિવસના વચગાળાના કરારના અડધા ભાગ સુધી જ હતા ત્યારે લડાઈ ફરી શરૂ થઈ. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ત્યારથી કહ્યું છે કે તેઓ યુદ્ધવિરામને અસરકારક રીતે સમાપ્ત માને છે. જોકે તેમણે કહેવાનું ચાલુ રાખ્યું છે કે તેઓ ભવિષ્યની વાટાઘાટો માટે ખુલ્લા છે.
વિડંબના એ છે કે, ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાકચીએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર કેન્દ્રિત વાટાઘાટો માટે મસ્કતમાં ઓમાની વિદેશ પ્રધાન બદ્ર અલ્બુસૈદીને મળ્યાના એક દિવસ પછી જ તાજેતરનો ઘટનાક્રમ શરૂ થઈ ગયો. તેહરાને કહ્યું કે ચર્ચાઓ મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ માટે ભાવિ વ્યવસ્થાઓનું સંકલન કરવા માટે હતી અને કતારની ભાગીદારી સાથે ચાલુ રહેશે. અરકચીએ પાકિસ્તાનના વિદેશ પ્રધાન ઇશાક ડાર સાથે પણ ફોન પર વાત કરી હતી, જેમનો દેશ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેના મુખ્ય મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરી રહ્યો છે.
