સમય આપણા જીવનનું સૌથી ગૂઢ રહસ્ય છે. તે ફક્ત ઘટનાઓનો ક્રમ નથી, પરંતુ એક મૌન સાક્ષી છે જે દરેક ક્ષણને પરોવે છે. બાહ્ય દૃષ્ટિકોણથી સમય વસ્તુગત લાગે છે, પરંતુ આંતરિક અનુભવમાં તે દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ છે. કેટલાક માટે સમય શુભ હોય છે, કેટલાક માટે મુશ્કેલીઓથી ભરેલો હોય છે. વાસ્તવમાં, સમય ફક્ત બે ઘટનાઓ વચ્ચેનું અંતર છે પરંતુ તેની ગતિ અને અસર વ્યક્તિની માનસિક સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
એક તરફ, બધું નિરંતર બદલાતું રહે છે, બીજી તરફ, કંઈ જ બદલાતું નથી. આ વિરોધાભાસી લાગે છે, પરંતુ બંને સત્ય છે. સમય, મન અને ઘટનાઓ વચ્ચે એક અદ્રશ્ય જોડાણ છે. ઘટનાઓ અને સમય મનને અસર કરે છે, પરંતુ મોક્ષ એ એવી સ્થિતિ છે જ્યાં મન આ બધાથી મુક્ત થઈ જાય છે. માણસ તેની આસપાસ બનતી ઘટનાઓથી અસ્પૃશ્ય રહી શકતો નથી, પરંતુ તે ચોક્કસપણે તેનાથી અપ્રભાવિત રહેવાની ક્ષમતા વિકસાવી શકે છે.
બ્રહ્મજ્ઞાન સમયથી પરે છે. તે પરિવર્તનનો સાક્ષી છે, પરંતુ ક્યારેય સ્વયંને પરિવર્તિત કરતો નથી. જ્યારે મન શાંત હોય છે ત્યારે જ આપણે સમયની વાસ્તવિકતા સમજી શકીએ છીએ. જો આપણે ઘટનાઓને ચોક્કસ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો તે એક સંગઠિત ક્રમમાં હોય તેવું લાગે છે, અન્યથા તે ફક્ત સંયોગો જ લાગે છે. સમયને ઘટનાઓથી અલગ કરી શકાતો નથી, પરંતુ સમય અને ઘટનાઓને મનથી અલગ કરી શકાય છે. ધ્યાન એ આ વિભાજનને સમજવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
બાહ્ય પ્રવૃત્તિઓમાંથી મેળવેલો આનંદ ક્ષણિક હોય છે, જ્યારે સ્વ-નિરીક્ષણમાંથી મેળવેલો આનંદ ગહન અને સ્થાયી હોય છે. આ બંને પ્રકારના ઉત્સાહનું સંતુલન હોય ત્યારે જીવન શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે. આધ્યાત્મિકતા કંટાળાજનક નથી, પરંતુ તે એક રહસ્યમય નૃત્ય છે, જ્યાં જીવનના વિરોધાભાસ સમાયેલા છે. જ્યારે આપણે ‘હા’ અને ‘ના’ બંનેને જેમ છે એ રીતે સ્વીકારીએ છીએ, ત્યારે આપણા માટે જીવનના નવા આયામો ખુલે છે.
અગણિત વર્ષોમાં અસંખ્ય ઘટનાઓ બની છે, અસંખ્ય લોકો આવ્યા અને ગયા છે. આપણે પણ આ વહેતી ધારાનો એક ભાગ છીએ. પરંતુ જે જાગૃત છે તે જ જીવનને ખરા અર્થમાં ઉજવી શકે છે. સમય કોઈના માટે રોકાતો નથી, પરંતુ શાશ્વત સત્યને ઓળખનારને સમય પણ પ્રભાવિત નથી કરી શકતો.
(ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિશંકર)
(આધ્યાત્મિક ગુરૂ શ્રી શ્રી રવિશંકરજી વૈશ્વિક સ્તરે માનવીય મૂલ્યોનાં ઉત્થાન માટે કાર્યરત છે અને આર્ટ ઓફ લિવિંગ સંસ્થાના પ્રણેતા છે.)
