‘મેરી જંગ’નું ટાઇટલ ગીત એક સામૂહિક સર્જન હતું!

ફિલ્મ મેરી જંગ (1985) નિર્માતા એન. એન. સિપ્પીના પ્રોડક્શન હાઉસને આર્થિક મુશ્કેલીઓમાંથી બહાર લાવવા માટે બનાવવામાં આવી હતી. તેમની અગાઉની ફિલ્મો ફ્લોપ જતાં તેઓ આર્થિક સંકટમાં હતા. સુભાષ ઘઈએ તેમની મદદ કરવા માટે જાવેદ અખ્તર પાસેથી એક વાર્તા લીધી હતી, જે મૂળભૂત રીતે કોર્ટરૂમ ડ્રામા હતી. રમેશ સિપ્પી આ ફિલ્મ અમિતાભ બચ્ચન સાથે બનાવવાના હતા.

ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા માટે અનિલ કપૂરનું નામ જાવેદ અખ્તરે જ સૂચવ્યું હતું. સિપ્પી શરૂઆતમાં કોઈ મોટા અને હિટ અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા, પરંતુ સુભાષ ઘઈએ અનિલ કપૂરના અભિનય પર વિશ્વાસ રાખીને તેમને જ લેવાનો આગ્રહ કર્યો હતો.

નિર્દેશક સુભાષ ઘઈની મેરી જંગના દરેક ગીતો લોકપ્રિય રહ્યા હતા, પરંતુ ફિલ્મના લેખક જાવેદ અખ્તર શરૂઆતમાં ફિલ્મમાં ગીતો રાખવાના વિરોધમાં હતા. ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ અને સંગીતને લઈને બંને વચ્ચે ઘણી ચર્ચાઓ થઈ હતી. જાવેદને લાગતું હતું કે આ એક ગંભીર કોર્ટરૂમ ડ્રામા છે, જેમાં ગીતો ન હોવા જોઈએ. તેમણે બી.આર. ચોપરાની કાનૂન ફિલ્મનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું.

પરંતુ સુભાષ ઘઈએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો અને ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે તેમની દરેક ફિલ્મમાં ગીતો વાર્તાની ગતિશીલતા સાથે જોડાયેલા હોય છે. ઉપરાંત, જાવેદ જાફરીનું પાત્ર ડાન્સ કરતું હોવાથી ગીતોની જરૂરિયાત પણ હતી.

‘જિંદગી હર કદમ એક નઈ જંગ હૈ’ ગીતના શબ્દો જાવેદ અખ્તર અને સુભાષ ઘઈ વચ્ચેની ચર્ચા દરમિયાન જ જન્મ્યા હતા. ઘઈએ લાઇન કહી, “જિંદગી હર કદમ એક નઈ જંગ હૈ,” અને તરત જ જાવેદ અખ્તરે જવાબ આપ્યો, “જીત જાયેંગે હમ તૂ અગર સંગ હૈ.”

બાદમાં આનંદ બક્ષીએ આ ગીતને પૂર્ણ સ્વરૂપ આપ્યું હતું. આમ, આ ગીતના સર્જનમાં ત્રણ વ્યક્તિઓનો મહત્વપૂર્ણ ફાળો રહ્યો હતો. સુભાષ ઘઈએ નક્કી કર્યું હતું કે આ ગીત વાર્તાના પ્રવાહમાં ક્યાં અને શા માટે હોવું જોઈએ. જાવેદ અખ્તરે ગીતના મુખ્ય ભાવને પકડીને તરત જ તેની પ્રતિભાવરૂપ પંક્તિ રચી હતી. જાવેદ પોતે મોટા ગીતકાર હોવા છતાં આ ગીતના મામલે તેમણે ઘઈ સાથે મળીને ગીતનું માળખું તૈયાર કર્યું હતું.

જ્યારે મુખડું તૈયાર થઈ ગયું, ત્યારબાદ સમગ્ર ગીતને આકાર આપવાનું અને પૂર્ણ કરવાનું કામ આનંદ બક્ષીએ કર્યું હતું. ગીતને લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલે ખૂબ જ સુંદર રીતે સંગીતબદ્ધ કર્યું હતું.

આ ગીત સાથે એક ખાસ પિયાનો ટ્યુન પણ જોડવામાં આવી હતી, જે તે સમયની અન્ય લોકપ્રિય ધૂનો જેવી કે કર્ઝની ગિટાર ટ્યુન અને હીરોની ફ્લૂટ ટ્યુનની જેમ ખૂબ પ્રખ્યાત બની હતી.

એક રીતે કહીએ તો આ ગીત એક સામૂહિક સર્જન હતું, જેમાં એક નિર્દેશક સુભાષ ઘઈનું વિઝન, એક લેખક જાવેદ અખ્તરની ત્વરિત કલ્પના અને એક અનુભવી ગીતકાર આનંદ બક્ષીની કુશળતા — એમ ત્રણેયનો સુંદર સમન્વય જોવા મળે છે.

શરૂઆતમાં જાવેદ અખ્તર ફિલ્મમાં આ ગીતના વારંવાર ઉપયોગથી નારાજ હતા. તેમને લાગતું હતું કે દરેક પરિસ્થિતિમાં આ ગીતનો ઉપયોગ કરવાથી વાર્તા નબળી પડી રહી છે. પરંતુ ઘઈએ સમજાવ્યું હતું કે આ તેમનું દિગ્દર્શક તરીકેનું વિઝન છે અને તે વાર્તાની ગતિને આગળ ધપાવે છે.

અંતે જાવેદ અખ્તરે પોતાનો વિરોધ પાછો ખેંચી લીધો હતો. જ્યારે ફિલ્મ પૂર્ણ થઈ અને તેમણે જોઈ, ત્યારે તેમણે સુભાષ ઘઈને ગળે લગાવીને કહ્યું હતું કે, “સંગીત સાથે મારી વાર્તામાં આવો જાદુ માત્ર તમે જ કરી શકો છો.”