મ્યુઝિયમ ડેઃ આ પાંચ મ્યુઝિયમ તમે જોયા છે?

ભૂતકાળની ભવ્યતા, સંસ્કૃતિના સાક્ષીઓ અને કળાના અણમોલ ખજાનાને એકસાથે જીવંત જોવો હોય, તો મ્યુઝિયમ (Museum)થી બહેતર કોઈ જગ્યા હોઈ શકે નહીં. માનવ સભ્યતાના આ અનન્ય વારસાને માન આપવા અને ભવિષ્યની પેઢી માટે એને સાચવવાની અગત્યતા સમજાવવા માટે દર વર્ષે 18 મે સમગ્ર વિશ્વમાં ‘ઇન્ટરનેશનલ મ્યુઝિયમ ડે’ (International Museum Day)ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.

સદીઓ પુરાણી વસ્તુઓ માત્ર ધૂળ ખાવા માટે નથી હોતી, પણ એ દરેક પથ્થર, સિક્કા અને ચિત્ર પાછળ છુપાયેલી આખી એક સદીની કહાની આપણી સમક્ષ રજૂ કરે છે. પૃથ્વી પર માનવીએ કરેલી પ્રગતિ અને એની કળાત્મક ઉડાનનો અહેસાસ કરાવતા આ સંગ્રહાલયો આપણને આપણા મૂળિયાં સાથે જોડી રાખે છે. ત્યારે વાત કરીએ દુનિયાના અદભુત અને વૈભવી મ્યુઝિયમ વિશે…

ક્યારથી થઈ આ દિવસની શરૂઆત?

મ્યુઝિયમ (Museum) એટલે માત્ર જૂની વસ્તુઓ સાચવવાની જગ્યા નથી, પણ એ આપણા ભૂતકાળ અને ભવિષ્યને જોડતી કડી છે. ઇન્ટરનેશનલ મ્યુઝિયમ ડે ઉજવવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોમાં મ્યુઝિયમ પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાનો છે. આ દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે મ્યુઝિયમ્સ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન, સંસ્કૃતિઓના સમૃદ્ધિ અને વિવિધ દેશોના લોકો વચ્ચે પરસ્પર સમજણ અને શાંતિ વધારવાનું એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. આ ખાસ દિવસની શરૂઆત વર્ષ 1977માં થઈ. ‘ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ મ્યુઝિયમ્સ’ (ICOM) નામની સંસ્થા દ્વારા આ દિવસની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી દર વર્ષે એક નવી અને અનોખી થીમ સાથે આ દિવસ દુનિયાભરમાં ઉજવવામાં આવે છે, જેમાં હજારો મ્યુઝિયમ્સ ઉત્સાહભેર ભાગ લે છે.

લુવર મ્યુઝિયમ, પેરિસ, ફ્રાન્સ

આ વિશ્વનું સૌથી મોટું અને સૌથી જાણીતું મ્યુઝિયમ (Museum) છે. ફ્રાન્સની રાજધાની પેરિસમાં સીન નદીના કિનારે આવેલું આ મ્યુઝિયમ વર્ષ 1793માં સત્તાવાર રીતે લોકો માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું. આ મ્યુઝિયમની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં લિયોનાર્દો દ વિન્ચી દ્વારા બનાવેલું વિશ્વપ્રસિદ્ધ પેઇન્ટિંગ ‘મોનાલિસા’ રાખવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, મ્યુઝિયમની બહાર બનેલો કાચનો વિશાળ પિરામિડ પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.

ધ બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ, લંડન, યુનાઇટેડ કિંગડમ

લંડનમાં આવેલું ધ બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ માનવ ઇતિહાસ, કળા અને સંસ્કૃતિને સમર્પિત છે. એની સ્થાપના વર્ષ 1753માં થઈ હતી અને 1759માં એને લોકો માટે ખુલ્લું મુકાયું. આ મ્યુઝિયમ (Museum)ની વિશેષતા એ છે કે અહીં સમગ્ર વિશ્વના ઇતિહાસને દર્શાવતી અંદાજે 80 લાખ જેટલી વસ્તુઓનો સંગ્રહ છે. અહીં રાખેલો ‘રોસેટા સ્ટોન’ (જેના દ્વારા ઇજિપ્તની પ્રાચીન લિપિ ઉકેલવામાં મદદ મળી હતી) અને ઇજિપ્તની મમીઓ જોવા માટે દુનિયાભરમાંથી લોકો આવે છે.

ધ મેટ્રોપોલિટન મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ, ન્યૂયોર્ક, અમેરિકા

અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરમાં આવેલું આ મ્યુઝિયમ ‘ધ મેટ’ (The Met) તરીકે ઓળખાય છે. એની સ્થાપના વર્ષ 1870માં થઈ હતી. આ મ્યુઝિયમમાં પ્રાચીન ઇજિપ્તના ભવ્ય મંદિરોથી લઈને આધુનિક અમેરિકન આર્ટ સુધીની 20 લાખથી વધુ કલાકૃતિઓ સચવાયેલી છે. અહીંનો ‘ટેમ્પલ ઓફ ડેન્ડુર’ (એક આખું ઇજિપ્તનું પ્રાચીન મંદિર જે અહીં લાવીને ફરી બેઠું કરાયું છે) પ્રવાસીઓમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે.

સ્ટેટ હર્મિટેજ મ્યુઝિયમ, સેન્ટ પીટર્સબર્ગ, રશિયા

રશિયાના સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં આવેલું આ મ્યુઝિયમ કળા અને સંસ્કૃતિનું અદભુત પ્રતીક છે. એની શરૂઆત 1764માં મહારાણી કેથરિન ધ ગ્રેટે પોતાના ખાનગી સંગ્રહ તરીકે કરી હતી. 1852માં એ જાહેર જનતા માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું. મ્યુઝિયમ (Museum)ની વિશેષતા વિશે વાત કરે તો એના શાહી મહેલો અને સ્થાપત્ય છે. જેમાં 30 લાખથી વધુ વસ્તુઓ છે. એવું કહેવાય છે કે જો તમે અહીંની દરેક વસ્તુને માત્ર એક મિનિટ માટે જુઓ, તો પણ તમને આખું મ્યુઝિયમ જોતાં કલાકો નહીં પણ કેટલાય વર્ષો લાગી જાય!

વેટિકન મ્યુઝિયમ્સ, વેટિકન સિટી

વિશ્વના સૌથી નાના દેશ વેટિકન સિટીમાં આવેલું આ મ્યુઝિયમ રોમન કેથોલિક ચર્ચ દ્વારા સદીઓ દરમિયાન એકત્રિત કરાયેલી અદભુત કલાકૃતિઓનો ખજાનો છે. આ મ્યુઝિયમની સ્થાપના 16મી સદીની શરૂઆતમાં એટલે કે વર્ષ 1506માં પોપ જુલિયસ દ્વિતીય દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ મ્યુઝિયમ (Museum)ની સૌથી મોટી વિશેષતા પ્રખ્યાત કલાકાર માઇકલએન્જલો દ્વારા પેઇન્ટ કરાયેલી ‘સિસ્ટીન ચેપલ’ની છત છે, જે વિશ્વની શ્રેષ્ઠ કલાકૃતિઓમાં ગણાય છે.

હેતલ રાવ