દર વર્ષે 10 ઓક્ટોબરના રોજ વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ (World Mental Health Day) ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો હેતુ લોકોને યાદ અપાવવાનો છે કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઘણીવાર, આપણે માથાનો દુખાવો, તાવ અને અન્ય સમસ્યાઓને ગંભીરતાથી લઈએ છીએ, પરંતુ આપણે માનસિક સ્વાસ્થ્યને અવગણીએ છીએ. આ જ કારણ છે કે જ્યારે આપણે સમયસર તેનો ઉકેલ લાવતા નથી, ત્યારે તે ગંભીર હતાશા, ચિંતા અથવા આત્મહત્યા તરફ દોરી શકે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે તેના કેટલાક લક્ષણોને શરૂઆતમાં જ ઓળખી લેવાથી તેની સારવાર સરળ બની શકે છે. ચાલો તેના કેટલાક લક્ષણો જાણીએ.
માનસિક સમસ્યાના લક્ષણો શું છે?
લાંબા સમય સુધી ખરાબ મૂડ
પહેલું લક્ષણ લાંબા સમય સુધી ખરાબ મૂડ રહેવો છે. ધારો કે તમે તમારી ગર્લફ્રેન્ડ પર કોઈ વાતને લઈને ગુસ્સે છો. આ ગુસ્સો થોડી મિનિટો કે થોડા કલાકો સુધી રહી શકે છે. જોકે, સતત ઉદાસી, આનંદનો અભાવ અથવા નકામી લાગણી ડિપ્રેશનના સંકેતો હોઈ શકે છે. જો આ બે દિવસ સુધી ચાલુ રહે, તો આપણે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. WHO (વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન) ના 2022 ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વિશ્વભરમાં 8 માંથી 1 વ્યક્તિ કોઈને કોઈ પ્રકારની માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાથી પીડાય છે.
વધુ પડતી ચિંતા અને ડર
નેશનલ એલાયન્સ ઓન મેન્ટલ ઇલનેસ (NAMI) અહેવાલ આપે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ દરેક નાની-નાની વાત પર ચિંતિત થઈ જાય, સતત બેચેન રહે, અને ડર તેના રોજિંદા જીવનને અસર કરવાનું શરૂ કરે, તો તે ચિંતા ડિસઓર્ડરનું લક્ષણ હોઈ શકે છે.
ઊંઘ અને ભૂખમાં ફેરફાર
અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિએશન (APA) અનુસાર, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાના સૌથી સામાન્ય પ્રારંભિક લક્ષણોમાંનું એક ઊંઘમાં ખલેલ છે. આમાં વધુ પડતી ઊંઘ અથવા બિલકુલ ઊંઘનો અભાવ શામેલ હોઈ શકે છે. આ ખાવા-પીવાની આદતો સાથે પણ જોઈ શકાય છે.
સામાજિક જીવનથી અંતર
હેલ્થડાયરેક્ટ ઓસ્ટ્રેલિયા દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધન સૂચવે છે કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતી વ્યક્તિઓ મિત્રો અને પરિવારથી દૂર રહેવાનું શરૂ કરે છે. જો તેઓ એકલા રહેવાનું પસંદ કરવાનું શરૂ કરે છે, તો આ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા સૂચવે છે.
ધ્યાન અને યાદશક્તિ ગુમાવવી
અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિએશન (APA) અનુસાર, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અને નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા પર સીધી અસર કરે છે. વારંવાર ભૂલી જવું અને મૂંઝવણ એ સામાન્ય લક્ષણો છે.
ગુસ્સો અને ચીડિયાપણું વધવું
આ મુદ્દા પર અસંખ્ય સંશોધન અહેવાલો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે જ્યારે વ્યક્તિનો ગુસ્સો અને ચીડિયાપણું વધે છે, ત્યારે તે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો અનુભવ કરી રહ્યો હોઈ શકે છે. અચાનક ગુસ્સો, ચીડિયાપણું અને મૂડ સ્વિંગ એ સામાન્ય સંકેતો છે.
આત્મહત્યા અથવા સ્વ-નુકસાનના વિચારો
સાતમું કારણ એ છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ડિપ્રેશનનો શિકાર બને છે, ત્યારે તે પોતાના જીવન પર પ્રશ્ન કરવા લાગે છે, જેમ કે “જીવન અર્થહીન છે,” “હું કંઈ કરી શકતો નથી,” અને “લોકો મારાથી આગળ નીકળી ગયા છે.” મેયો ક્લિનિકના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર વિચારે છે કે, “જીવવાનો કોઈ અર્થ નથી” અથવા “મારે મારી જાતને નુકસાન પહોંચાડવું જોઈએ,” ત્યારે તેને તાત્કાલિક તબીબી સહાયની જરૂર હોય છે, કોઈપણ જો અને પરંતુ વગર, કારણ કે આ ખૂબ જ ખતરનાક સ્તર હોઈ શકે છે.
