વિચારોની શાખ અને મંત્રણા સંચાલનશાસ્ત્રનું મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. કોઈપણ સંસ્થા કે રાષ્ટ્રની સફળતા તેના 
નેતાઓ કેટલી ઊંડાણપૂર્વક મંત્રણા અથવા નિખાલસ અને સર્વાંગીણ વિચારવિમર્શ કરે છે અને વિવિધ વિચારશૈલીઓને કેવી રીતે એકત્રિત કરે છે તેના પર આધારિત છે.
મહાભારતના ઉદ્યોગપર્વમાં જ્યારે કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધ અટકાવવાનો પ્રશ્ન ઊભો થયો, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે અનેકવાર દુર્યોધનને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. વિદુર અને મહાબલી ભીષ્મ જેવા ધીરજવાન વડીલોએ વારંવાર ચર્ચા-વિચારણાનો માર્ગ અપનાવવાનો આગ્રહ રાખ્યો. પરંતુ દુર્યોધનના અહંકાર અને સ્વકેન્દ્રિત નિર્ણયોએ અંતે મહાવિનાશ સર્જ્યો. આ ઘટના દર્શાવે છે કે ચર્ચા વિના લેવાયેલા નિર્ણય ઘણીવાર વિનાશ તરફ દોરી જાય છે, જ્યારે મંત્રણા અને સહમતિથી લેવાયેલા નિર્ણય લાંબા ગાળે સફળતા આપે છે.
આજના સમયમાં પણ આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે સફળ સંસ્થાઓમાં ટીમ મીટિંગ્સ, બ્રેઇનસ્ટોર્મિંગ સેશન્સ અને સામૂહિક નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા (Collective Decision-Making)ને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ટાટા ગ્રૂપના નેતૃત્વમાં હંમેશાં વિચારવિમર્શ અને પારદર્શક ચર્ચાને પ્રાથમિકતા અપાઈ છે, જેના કારણે તેઓ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ સ્થિર રહ્યા છે.
બીજી તરફ, 2008ના વૈશ્વિક આર્થિક સંકટ દરમિયાન અનેક બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓએ એકતરફી અને જોખમી નિર્ણયો લીધા હતા, જેમાં પૂરતી ચર્ચા કે જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું ન હતું, અને તેનું પરિણામ વિનાશકારી સાબિત થયું.
રાજનીતિમાં પણ આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે ભારતના બંધારણ ઘડતર સમયે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર અને અન્ય સભ્યોએ લાંબા સમય સુધી ચર્ચા-મંત્રણાઓ કરી, દરેક મુદ્દે વિચારવિમર્શ કર્યો, વિવિધ મતભેદોને સાંભળ્યા અને સર્વસહમતિનો માર્ગ શોધ્યો. તેના પરિણામે ભારતનું બંધારણ આજે વિશ્વના સૌથી સશક્ત લોકશાહી દસ્તાવેજોમાંનું એક બની શક્યું.
વિપરીત રીતે, જ્યારે કોઈ સરકાર કે સંગઠન ચર્ચા કર્યા વગર તાત્કાલિક નિર્ણયો લે છે, ત્યારે લોકોમાં અસંતોષ ફેલાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક નીતિઓમાં પૂરતી મંત્રણા વિના કરવામાં આવેલા સુધારા વિરોધ અને અશાંતિનું કારણ બન્યા છે.
વ્યક્તિગત સ્તરે પણ જો આપણે કુટુંબ કે વ્યવસાયમાં નિર્ણય લેતા પહેલાં સૌ સાથે ચર્ચા કરીએ અને શક્ય તેટલા વિચારોને સ્થાન આપીએ, તો સમરસતા અને વિશ્વાસ વધે છે તથા ભૂલની સંભાવના ઘટે છે.
મહાભારતના ઉદ્યોગપર્વમાંથી મળતો આ પાઠ એ છે કે મંત્રણા અને સહમતિ વિના લેવાયેલા નિર્ણયો ટકાઉ નથી, જ્યારે વિચારશીલ ચર્ચા અને સર્વાંગી વિમર્શ આધારિત નિર્ણયો નૈતિક, વ્યવહારૂ અને સફળ સાબિત થાય છે. તેથી જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં – રાજકીય, સામાજિક, આર્થિક કે વ્યક્તિગત – ‘વિચારોની શાખ અને પરામર્શ’ને આધારશિલા તરીકે સ્વીકારવી એ જ સાચી સફળતાનો માર્ગ છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
