વિદેશમાં વસતા ભારતીયોના ભારતના વિકાસમાં યોગદાનને સન્માનિત કરવા માટે દર વર્ષે 9 જાન્યુઆરીએ
‘પ્રવાસી ભારતીય દિવસ’ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની પસંદગી પાછળ એક ઐતિહાસિક કારણ છે. 9 જાન્યુઆરી, 1915ના રોજ મહાત્મા ગાંધી દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત પરત ફર્યા હતા, જેમને સૌથી મહાન ‘પ્રવાસી’ માનવામાં આવે છે.
વર્ષ 2003થી અટલ બિહારી વાજપેયી સરકાર દ્વારા આ દિવસની ઉજવણીની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદેશમાં વસતા ભારતીયોને પોતાની માતૃભૂમિ અને મૂળિયાં સાથે જોડવાનો તેમજ દેશની પ્રગતિમાં સહભાગી બનાવવાનો છે.
ચાલો જાણીએ વિશ્વના એ પાંચ દેશ વિશે, જેમાં સૌથી વધુ ભારતીયો રહે છે…
અમેરિકા
અમેરિકામાં હાલમાં અંદાજે 54થી 57 લાખથી વધુ ભારતીયો વસે છે. આ દેશમાં ભારતીયો માત્ર સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પરંતુ આર્થિક અને રાજકીય રીતે પણ સૌથી શક્તિશાળી સમુદાય છે. સિલિકોન વેલીની ટેક કંપનીઓ (જેમ કે Google અને Microsoft) ના CEO પદથી લઈને વ્હાઇટ હાઉસના મહત્વના હોદ્દાઓ સુધી ભારતીયો છવાયેલા છે. અમેરિકામાં વસતા ભારતીયોમાં ગુજરાતીઓનો સિંહફાળો છે, જેઓ ત્યાંના મોટેલ ઉદ્યોગ અને બિઝનેસ ક્ષેત્રે ‘પટેલ’ બ્રાન્ડ તરીકે જાણીતા છે.
સંયુક્ત આરબ અમીરાત
યુએઈમાં અંદાજે 38 લાખથી વધુ ભારતીયો વસે છે, જે આ દેશની કુલ વસ્તીના લગભગ 30 ટકા જેટલા થાય છે. દુબઈ અને અબુ ધાબી જેવા શહેરોના વિકાસમાં ભારતીય શ્રમિકોથી લઈને મોટા ઉદ્યોગપતિઓનું લોહી-પરસેવો જોડાયેલો છે. ભારત માટે યુએઈ આર્થિક રીતે ખૂબ મહત્વનું છે કારણ કે અહીંથી સૌથી વધુ વિદેશી હૂંડિયામણ (રેમિટન્સ) ભારત આવે છે. અબુ ધાબીમાં બનેલું ભવ્ય હિન્દુ મંદિર ભારત અને યુએઈ ના અતૂટ સાંસ્કૃતિક સંબંધોનું પ્રતીક બની ગયું છે.
મલેશિયા
મલેશિયામાં લગભગ 30 લાખથી વધુ ભારતીયો વસવાટ કરે છે. અહીંના મોટાભાગના ભારતીયો દક્ષિણ ભારતથી ખાસ કરીને તમિલનાડુથી ગયેલા છે, જેઓ પેઢીઓથી ત્યાં સ્થાયી થયા છે. મલેશિયાના અર્થતંત્ર, રબરના બગીચા અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે ભારતીયોનો મોટો પ્રભાવ છે. ત્યાંની સંસ્કૃતિ અને તહેવારોમાં જેમ કે તાઈપુસમ ભારતની ઝલક સ્પષ્ટ જોવા મળે છે, જે સાબિત કરે છે કે અંતર વધવા છતાં ભારતીયોએ પોતાની પરંપરાઓ જીવંત રાખી છે.
કેનેડા
કેનેડામાં આશરે 29 લાખથી વધુ ભારતીયો રહે છે. છેલ્લા એક દાયકામાં કેનેડા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને યુવા પ્રોફેશનલ્સ માટે મનપસંદ સ્થળ બની ગયું છે. કેનેડાના રાજકારણમાં ભારતીયોની મજબૂત પકડ છે અને ત્યાંની સંસદમાં પણ અનેક ભારતીય મૂળના સાંસદો છે. ખાસ કરીને પંજાબ અને ગુજરાતના લોકોએ ત્યાં ખેતીથી લઈને આધુનિક ટેકનોલોજી સુધીના ક્ષેત્રોમાં પોતાની સફળતાનો ઝંડો લહેરાવ્યો છે.
સાઉદી અરેબિયા
સાઉદી અરેબિયામાં અંદાજે 26 લાખથી વધુ ભારતીયો વસે છે. આ દેશમાં ભારતીયો સૌથી મોટો વિદેશી સમુદાય છે. બાંધકામ, તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગ, સ્વાસ્થ્ય સેવા (ડોકટરો અને નર્સ) અને આઈટી ક્ષેત્રમાં ભારતીયોની માંગ સૌથી વધુ છે. ભારતીયો પોતાની શિસ્ત અને પ્રામાણિકતા માટે ત્યાં ખૂબ જાણીતા છે. સાઉદીના બદલાતા જતા સામાજિક માળખામાં પ્રવાસી ભારતીયો એક મહત્વના સેતુ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
નોંધનીય છે કે સમગ્ર યુનાઇટેડ કિંગડમ એટલે કે યુકેની વાત કરીએ તો ત્યાં અંદાજે 18થી 19 લાખ ભારતીયો છે, પરંતુ એનો સૌથી મોટો હિસ્સો લંડન શહેરમાં કેન્દ્રિત થયેલો છે.
(સ્ત્રોત:વિદેશ મંત્રાલય-ભારત સરકાર, યુનાઈટેડ નેશન્સ ઈન્ટરનેશનલ માઈગ્રેશન રિપોર્ટ અને યુકે ઓફિસ ફોર નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ)
હેતલ રાવ
