ઇન્દોરઃ મધ્ય પ્રદેશમાં નર્સિંગ કૌભાંડની ચર્ચા હજી શાંત પણ થઈ નહોતી કે હવે રાજ્યની બી.એડ. અને શિક્ષક તાલીમ કોલેજોનું એક મોટું ‘કાગળ પરનું સામ્રાજ્ય’ સામે આવ્યું છે. હકીકતમાં રાજ્યમાં ક્યાંક ખાલી ખેતરોમાં કોલેજો ચાલી રહી છે, ક્યાંક નાની શાળાના પરિસરમાં વર્ગો ભરાઈ રહ્યા છે, તો ક્યાંક એક જ સરખા નંબર પર ત્રણ-ત્રણ સંસ્થાઓને માન્યતા આપવામાં આવી છે. વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે સ્થળ પરની તપાસ (ઓન-સ્પોટ વેરિફિકેશન) દરમિયાન ગંભીર ગેરરીતિઓ અને ગાયબ સરનામાંઓ સામે આવ્યા હોવા છતાં બરકતુલ્લા યુનિવર્સિટી (BU)એ માત્ર નોટરી દ્વારા પ્રમાણિત શપથપત્રને આધારે 125 ખાનગી બી.એડ. કોલેજોને પ્રવેશપ્રક્રિયા માટે મંજૂરી આપી દીધી છે.
આ મામલામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ અને ખુદ ઉચ્ચ શિક્ષણ મંત્રીની એક વિવાદાસ્પદ નોંધપત્રક (નોટશીટ) પણ સામે આવી છે, જેને કારણે વિવાદ વધુ વકર્યો છે. વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા આ સમગ્ર શિક્ષણ વ્યવસાયની જમીની હકીકત અત્યંત ચોંકાવનારી છે.
હકીકત: ખેતરમાં કોલેજ અને કાગળોમાં ડિગ્રી
આ તપાસની પ્રથમ અને સૌથી આશ્ચર્યજનક તસવીર ભોપાલના વિદિશા રોડ પર આવેલા મુગલિયા કોટ ગામમાંથી સામે આવી છે. સરકારી દસ્તાવેજો અનુસાર અહીં ‘શ્રીરામ કોલેજ’ ખસરા નંબર 148/149/2/1 પર સંચાલિત થવી જોઈએ, જ્યાં દર વર્ષે 150 વિદ્યાર્થીઓ (100 બી.એડ. અને 50 બી.એસસી.-બી.એડ.) અભ્યાસ કરે છે. પરંતુ જ્યારે તપાસ ટીમે સ્થળ પર તપાસ કરી, ત્યારે ત્યાં શ્રીરામ કોલેજ નામની કોઈ સંસ્થા મળી જ નહીં. ત્યાં ત્રણ ઇમારતો જોવા મળી, જેમાંથી એક બંધ હતી, બીજી પર મિલેનિયમ ગ્રુપનું બોર્ડ લાગેલું હતું અને ત્રીજીનું બાંધકામ ચાલુ હતું, જેના બહાર બગલામુખી કોલેજનું બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યું હતું. શ્રીરામ કોલેજને નામે નોંધાયેલા પ્લોટ નંબર 148 પર હકીકતમાં માત્ર ખાલી ખેતીની જમીન હતી, જ્યાં ખેતી કરવામાં આવતી હતી. એટલે કે જમીન પર કોઈ કોલેજ, વર્ગખંડ, પ્રયોગશાળા કે પુસ્તકાલય નથી, છતાં કાગળોમાં છેલ્લાં દસ વર્ષથી પ્રવેશ, પરીક્ષાઓ અને ડિગ્રી આપવાનો સિલસિલો ચાલુ રહ્યો છે. જોકે NCTEની વેબસાઇટ પર બગલામુખી કોલેજનું સરનામું પ્લોટ નંબર 150-1, મુગલિયા કોટ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
તપાસમાં ગેરરીતિઓ બહાર આવી, છતાં ‘એફિડેવિટ’થી મળી ક્લીન ચિટ
બરકતુલ્લા યુનિવર્સિટીના દસ્તાવેજો મુજબ તેની હેઠળ કુલ 129 બી.એડ. કોલેજો છે, જેમાંથી 127 ખાનગી છે. કાર્યપરિષદ (EC)ના નિર્દેશ બાદ જ્યારે આ ખાનગી કોલેજોની ભૌતિક તપાસ કરવામાં આવી, ત્યારે અત્યંત ગંભીર પરિણામો સામે આવ્યાં. કુલ 25 કોલેજોમાં મોટી ખામીઓ જોવા મળી, 5 કોલેજોમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ મળી, 2 કોલેજો પોતાના નોંધાયેલા સરનામે મળી જ નહીં અને 3 કોલેજો નોંધાયેલા સરનામાની જગ્યાએ અન્ય સ્થળેથી ગુપ્ત રીતે સંચાલિત થતી હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
