ઈરાને હોર્મુજ સમુદ્ર માર્ગ પરના પ્રતિબંધોમાંથી ભારત સહિતના ચાર દેશોને મુક્તિ આપી છે, જેનાથી ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને ફાર્મા નિકાસને મોટો વેગ મળશે. મિડલ-ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે ભારત માટે એક અત્યંત રાહતજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાને હોર્મુજ સમુદ્ર માર્ગથી પસાર થતા જહાજો પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોમાંથી ભારત, ચીન, ઇરાક અને કતારને મુક્તિ આપવાની જાહેરાત કરી છે.
ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષના કારણે આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગથી વેપાર અને વ્યાપારિક ગતિવિધિઓ અત્યંત મુશ્કેલ બની ગઈ હતી. પરંતુ ઈરાનના આ નિર્ણયથી ભારતીય શિપિંગ ઉદ્યોગ અને ઊર્જા પુરવઠાને મોટી રાહત મળવાની પૂરી આશા બંધાઈ છે. ઈરાનની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અમીર હયાત મુકદ્દમે એક મુલાકાતમાં આ છૂટ અંગે ખુલાસો કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે આ વ્યવસ્થા ઈરાનના ઉપરોક્ત ચારેય દેશો સાથે જોડાયેલા પરસ્પર હિતો પર આધારિત છે. મુકદ્દમે સ્પષ્ટ કર્યું કે, અમે હાલ પૂરતું ભારત, ચીન, ઇરાક અને કતારને હોર્મુજ ક્ષેત્રમાં ટ્રાન્ઝિટ પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત કરી દીધા છે. આ દેશોના જહાજો સ્વતંત્ર રીતે અવરજવર કરી રહ્યા છે અને અમેરિકનો પણ તેમને રોકતા નથી.
ભારત અને ચીનને છૂટ આપવા પાછળનું મુખ્ય કારણ
સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ભારતને આ છૂટ આપવા પાછળ ઈરાનની જીવનરક્ષક દવાઓની આવશ્યકતા પણ એક મહત્વનું પરિબળ છે. કઠોર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને ચાલુ યુદ્ધના કારણે ઈરાનને વૈશ્વિક બજારોમાંથી દવાઓ મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ભારતનું ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર ઈરાન માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર છે. ભારતીય જહાજોને માર્ગ ખુલ્લો મળવાથી ઈરાનને ભારત પાસેથી જરૂરી ચીજવસ્તુઓ અને દવાઓ પ્રાપ્ત કરવામાં સરળતા રહેશે. બીજી બાજુ, ચીનના મામલામાં ઈરાનની રણનીતિ રાજકીય સમર્થન મેળવવાની છે. ચીન ઊર્જા અને વેપારના મોરચે ઈરાનનો એક મોટો ભાગીદાર છે અને અમેરિકન દબાણ વચ્ચે બેઇજિંગનું કૂટનીતિક સમર્થન ઈરાન માટે ઘણું મહત્વ ધરાવે છે.
ભારત માટે હોર્મુજ માર્ગ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
ઓમાન અને ઈરાન વચ્ચે આવેલો હોર્મુજ એ દુનિયાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે, જે પર્શિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. ભારત માટે આ માર્ગ એક અત્યંત આવશ્યક ‘એનર્જી લાઈફલાઈન’ સમાન છે. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના આંકડાઓ મુજબ, 2026 ના આ સંઘર્ષ પહેલા ભારતના કાચા તેલની આયાતનો આશરે 45 ટકા અને એલપીજી આયાતનો લગભગ 90 ટકા હિસ્સો આ જ માર્ગથી પસાર થતો હતો. આ સિવાય ભારત તેના એલએનજી પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો, ખાસ કરીને કતાર અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત પાસેથી, આ જ દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા મેળવે છે.
