મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માં શાંતિ સ્થાપવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ વાટાઘાટો હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. આગામી 19 જૂને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના જિનીવા ખાતે બંને કટ્ટર દેશો આ મહાડીલ પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર કરવા જઈ રહ્યા છે. પરંતુ, આ ડીલ સાઇન થાય તે પહેલાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયામાં એક મોટો ખુલાસો થયો છે. અહેવાલો અનુસાર, સમજૂતી પૂર્વે જ ઈરાનને 9 અબજ ડોલરની જંગી રકમ મળી ગઈ છે. આ પૈસા વર્તમાન શાંતિ પ્રક્રિયાનો જ એક ગુપ્ત હિસ્સો છે કે નહીં તેની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ કતાર અને યુએઈ દ્વારા આ ફંડ ઈરાનને મોકલવામાં આવ્યું હોવાના પાકા અહેવાલો છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ સમગ્ર ટ્રાન્ઝેક્શન વ્હાઇટ હાઉસ અને અમેરિકી પ્રશાસનની સંપૂર્ણ જાણકારી અને દેખરેખ હેઠળ થયું છે.
ડીલ પછી તરત જ રિલીઝ થશે 24 અબજ ડોલર: ભારત પણ યાદીમાં સામેલ
પરમાણુ કરારના નિયમો અનુસાર, જિનીવામાં સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થયાના તુરંત બાદ ઈરાનના અન્ય 24 અબજ ડોલરના ફંડને આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકોમાંથી તાત્કાલિક ધોરણે ‘અનફ્રીઝ’ (Unfreeze) કરવામાં આવશે. ઈરાનની આ અબજો ડોલરની સંપત્તિ અગાઉ અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધોના આદેશ પર દુનિયાના અલગ-અલગ શક્તિશાળી દેશોએ જપ્ત કરી રાખી હતી. જે દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકોમાં ઈરાનના કરોડો ડોલર બ્લોક થયેલા છે, તેમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કતાર, તુર્કી, દક્ષિણ કોરિયા, ચીન અને ભારતનું નામ પ્રમુખતાથી સામેલ છે. જો કે, ઈરાન સરકારનો સત્તાવાર દાવો છે કે વૈશ્વિક સ્તરે તેની આશરે 120 અબજ ડોલરની મિલકતો અને રોકડ ફંડ અલગ-અલગ આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકોમાં જપ્ત છે, જેને મુક્ત કરાવવા માટે તે લાંબા સમયથી પ્રયત્નશીલ છે..
યુએઈ અને કતારનો મોટો ખુલાસો
વૈશ્વિક સમાચાર એજન્સી રોયટર્સ (Reuters) ના રિપોર્ટ અનુસાર, સંયુક્ત આરબ અમીરાતે (UAE) અમેરિકા-ઈરાન ડીલના પ્રારંભિક તબક્કા તરીકે તેહરાનને 3 અબજ ડોલર ચૂકવી દીધા છે. આ આર્થિક રાહત મળ્યા બાદ ઈરાન તરફથી યુએઈ ક્ષેત્ર પર કોઈ સૈન્ય કે ડ્રોન હુમલા કરવામાં આવ્યા નથી. જો કે, વૈશ્વિક દબાણને કારણે યુએઈ સરકારે સત્તાવાર રીતે આ નાણાં આપવાના અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા છે. રિપોર્ટમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે યુએઈએ ભવિષ્યમાં ઈરાનને વધુ 10 અબજ ડોલર આપવાનું આશ્વાસન પણ આપ્યું છે. બીજી તરફ, ઇઝરાયેલી મીડિયા હાઉસ ‘ઇઝરાયેલ હ્યોમ’ (Israel Hayom) ના અહેવાલ મુજબ, આ શાંતિ વાર્તાઓમાં મુખ્ય મધ્યસ્થ (Mediator) ની ભૂમિકા ભજવી રહેલા કતારે પોતાની પાસે જપ્ત રહેલી ઈરાનની કુલ 12 અબજ ડોલરની સંપત્તિમાંથી અડધી રકમ એટલે કે 6 અબજ ડોલર સત્તાવાર રીતે મુક્ત કરી દીધા છે અને આ અંગેની સંપૂર્ણ માહિતી વ્હાઇટ હાઉસને પણ સોંપવામાં આવી છે. આ બંને રકમ મળીને કુલ 9 અબજ ડોલર ઈરાનને કરાર પહેલા જ પ્રાપ્ત થઈ ચૂક્યા છે.
અમેરિકાની કડક શરત: જેડી વેન્સનું મોટું નિવેદન
ઈરાનના મુખ્ય વાર્તાકાર ગાલિબફના નજીકના સલાહકાર મોહમ્મદીના જણાવ્યા અનુસાર, પરમાણુ કરાર પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી માત્ર ખાડીના દેશો જ ઈરાનને તેના ફસાયેલા નાણાં પરત કરશે. અમેરિકા પોતાના હિસ્સાના નાણાં સમજૂતીના નિયમો સંપૂર્ણપણે લાગુ થયા બાદ જ આપશે. આ દરમિયાન અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે (JD Vance) વ્હાઇટ હાઉસ તરફથી એક અત્યંત કડક નિવેદન જારી કર્યું છે. જેડી વેન્સે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, વોશિંગ્ટન ઈરાનને વિકાસ કાર્યો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ માટે કુલ 300 અબજ ડોલરનું વિશાળ આર્થિક પેકેજ આપવા તૈયાર છે, પરંતુ આ માટેની મુખ્ય અને અનિવાર્ય શરત એ રહેશે કે ઈરાને પોતાની ધરતી પર ચાલી રહેલા તમામ યુરેનિયમ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) અને પરમાણુ હથિયાર બનાવવાના કાર્યક્રમોને હંમેશા માટે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા પડશે.
