यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥
ભગવદ્ ગીતાના અધ્યાય 18ના શ્લોક 37માં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સુખનું એક અનોખું દર્શન આપે છે:
“यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम्”
અર્થાત્, જે કાર્યની શરૂઆત કઠિન, કંટાળાજનક અથવા દુઃખદ લાગે, પરંતુ સમય જતાં તેનું પરિણામ અમૃત સમાન સુખ અને સંતોષ આપે, તે જ સાત્વિક અને શ્રેષ્ઠ સુખ છે.
આ શ્લોક માત્ર આધ્યાત્મિક સાધનાની વાત કરતો નથી; તે જીવન, વ્યવસાય, શિક્ષણ અને સંચાલનનું એક શાશ્વત મેનેજમેન્ટ સિદ્ધાંત પણ રજૂ કરે છે.
આજના યુગમાં મોટાભાગના નિર્ણયો “હમણાં શું મળશે?” તેના આધારે લેવામાં આવે છે, જ્યારે ગીતા આપણને પૂછે છે—”પાંચ વર્ષ પછી તેનો પ્રભાવ શું હશે?” આ બે પ્રશ્નો વચ્ચેનો તફાવત જ સફળતા અને મહાનતા વચ્ચેનો તફાવત છે.
આજના માનવ વર્તનમાં તાત્કાલિક પરિણામો મેળવવાની ઉતાવળ વધી રહી છે. થોડા મહિનામાં કરોડપતિ બનવાના સપના, તરત લોકપ્રિય થવાની અપેક્ષા અને ઝડપથી સફળતા મેળવવાની દોડ માણસને ધીરજથી દૂર લઈ જઈ રહી છે. પરિણામે લોકો પ્રક્રિયા કરતાં પરિણામને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. પરંતુ જીવનનો સૌથી મોટો વિકાસ હંમેશાં ધીમે ધીમે થાય છે. બીજ વાવ્યા પછી તરત જ વૃક્ષ મળતું નથી; તે માટે સમય, સંભાળ અને ધીરજ જરૂરી હોય છે.
કોર્પોરેટ જગતમાં પણ આ જ સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે. કર્મચારીઓની તાલીમ, સંશોધન, નવી ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ, ગુણવત્તા સુધારણા, મજબૂત સંસ્થાકીય સંસ્કૃતિનું નિર્માણ અને ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ જીતવાની પ્રક્રિયા શરૂઆતમાં ખર્ચાળ લાગે છે. ઘણી વખત શેરહોલ્ડર્સને તેનો તાત્કાલિક નફો દેખાતો નથી, પરંતુ વર્ષો પછી એ જ નિર્ણયો કંપનીની સૌથી મોટી સ્પર્ધાત્મક શક્તિ બની જાય છે.
વિશ્વની અનેક સફળ સંસ્થાઓએ ટૂંકા ગાળાના નફા કરતાં લાંબા ગાળાના મૂલ્યમાં રોકાણ કર્યું છે. પરિણામે તેઓ માત્ર બજારમાં જ ટકી રહ્યા નથી, પરંતુ લોકોના વિશ્વાસમાં પણ અડગ રહ્યા છે.
નવી દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો કોઈપણ નિર્ણયનું મૂલ્યાંકન તેના તાત્કાલિક લાભથી નહીં, પરંતુ તેના “ભવિષ્યના વ્યાજ”થી કરવું જોઈએ. જેમ નાણાકીય રોકાણમાં ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ વર્ષો પછી અસાધારણ પરિણામ આપે છે, તેમ સારા વિચારો, સારા સંસ્કાર, સારો અભ્યાસ, સારો વ્યવહાર અને સારા નિર્ણયો પણ જીવનમાં “ચારિત્ર્યનું ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ” આપે છે.
આજે સફળ નેતૃત્વની ઓળખ એ નથી કે તે કેટલા ઝડપી નિર્ણયો લે છે; સાચી ઓળખ એ છે કે તે કેટલા દૂર સુધી વિચારીને નિર્ણય લે છે. દરેક નેતાએ પોતાને એક પ્રશ્ન પૂછવો જોઈએ:
“શું હું આજનો નફો કમાઈ રહ્યો છું કે આવતીકાલનો વિશ્વાસ?”
કારણ કે વિશ્વાસ, પ્રતિષ્ઠા અને ચારિત્ર્ય એક દિવસમાં બનતાં નથી; તે વર્ષો સુધી કરાયેલા યોગ્ય નિર્ણયોના પરિણામ હોય છે.
ગીતાનો આ શ્લોક આપણને શીખવે છે કે સાચું સુખ સરળ માર્ગ પસંદ કરવામાં નથી, પરંતુ યોગ્ય માર્ગ પસંદ કરવામાં છે. શરૂઆતમાં જે કાર્ય કઠિન લાગે છે, તે જ ભવિષ્યમાં આત્મસંતોષ, પ્રતિષ્ઠા અને સ્થાયી સફળતાનું કારણ બને છે. અંતે, જીવન અને સંચાલન બંનેમાં સૌથી બુદ્ધિશાળી રોકાણ પૈસાનું નહીં, પરંતુ ધીરજ, શિસ્ત, તાલીમ અને મૂલ્યોનું હોય છે. કારણ કે ક્ષણિક આનંદ તાળીઓ અપાવે છે, જ્યારે લાંબા ગાળાનો સંકલ્પ ઇતિહાસ રચે છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
