કોરોના મહામારીના ભયાનક દૌરમાંથી માંડ બહાર આવેલી દુનિયા સામે હવે વધુ એક જીવલેણ વાયરસનું સંકટ ઘેરાયું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ આફ્રિકા ખંડના ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (DRC) અને પાડોશી દેશ યુગાન્ડામાં વિસ્ફોટક ગતિએ વધી રહેલા ઇબોલા વાયરસના સંક્રમણને આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેર આરોગ્ય કટોકટી જાહેર કરી દીધી છે. વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થાઓના મતે આ વખતે ઇબોલા વાયરસનો ‘બુંડીબુગ્યો સ્ટ્રેન’ (Bundibugyo Strain) લોકોનો ભોગ લઈ રહ્યો છે, જે મેડિકલ સાયન્સ માટે એક મોટો પડકાર બનીને ઉભર્યો છે.
બુંડીબુગ્યો સ્ટ્રેનનો ઈતિહાસ અને વર્તમાન સ્થિતિ
આ નવો સ્ટ્રેન અગાઉ આફ્રિકામાં મોટી તબાહી મચાવનાર ‘ઝૈરે સ્ટ્રેન’ (Zaire Strain) કરતાં તદ્દન ભિન્ન છે. તબીબી ઈતિહાસ અનુસાર, બુંડીબુગ્યો સ્ટ્રેન સૌથી પહેલીવાર વર્ષ 2007-2008 માં યુગાન્ડાના બુંડીબુગ્યો જિલ્લામાં જોવા મળ્યો હતો. તે સમયે આ વાયરસના કારણે 116 થી વધુ લોકો સંક્રમિત થયા હતા અને આશરે 34 થી 40 ટકા દર્દીઓએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા હતા. હાલમાં, ડીઆરસીના ઇતુરી પ્રાંતમાં 17મી વખત ઇબોલાનો પ્રકોપ ફાટી નીકળ્યો છે. પરંતુ આ વખતે વાયરસનો નવો પ્રકાર હોવાને લીધે આરોગ્ય સત્તાવાળાઓની ચિંતા બમણી થઈ ગઈ છે, કારણ કે આ સ્ટ્રેનની સારવાર માટે વૈશ્વિક સ્તરે હજુ સુધી કોઈ વિશેષ વેક્સિન કે એન્ટિવાયરલ દવાઓ શોધાઈ શકી નથી.
કેટલો ઘાતક છે આ વાયરસ?
આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, મનુષ્યોમાં મોટા પાયે ઇબોલાનો ચેપ મુખ્યત્વે ત્રણ સ્ટ્રેન – ઝૈરે, સુદાન અને બુંડીબુગ્યો દ્વારા ફેલાય છે. આમાં ઝૈરે સ્ટ્રેનને સૌથી વધુ ખતરનાક માનવામાં આવે છે, જેમાં મૃત્યુદર (Mortality Rate) 60 થી 90 ટકા જેટલો ઊંચો હોય છે. તેની સરખામણીમાં બુંડીબુગ્યો સ્ટ્રેન થોડો ઓછો ઘાતક છે, પરંતુ તેમ છતાં તેમાં પણ મૃત્યુદર 32 થી 40 ટકા સુધી નોંધાયો છે, જે કેટલાક જટિલ કેસોમાં 50 ટકાના આંકડાને પણ વટાવી જાય છે. દર્દી બચે કે નહીં તેનો આધાર તેની ઉંમર, શારીરિક રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને તેને કેટલી વહેલી સારવાર મળે છે તેના પર રહેલો છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલો અને ચામાચીડિયા મુખ્ય સ્ત્રોત
વૈજ્ઞાનિક અહેવાલો અનુસાર, કોંગોના ગાઢ ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલો (Tropical Rainforests) આ વાયરસનું કુદરતી ઘર છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે જંગલી પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને ફ્રુટ બેટ્સ (ચામાચીડિયા) આ વાયરસના મુખ્ય વાહક છે. વન્યજીવોના સંપર્કમાં આવવાથી આ વાયરસ માનવ વસ્તીમાં પ્રવેશે છે અને ત્યારબાદ તે સુપર-સ્પ્રેડર બનીને અસંખ્ય લોકોના જીવ જોખમમાં મૂકે છે.