ભારતીય મૂળના નાસા અવકાશયાત્રી અનિલ મેનન 14 જુલાઈના રોજ કઝાકિસ્તાનના બાયકોનુર કોસ્મોડ્રોમથી આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન (ISS) માટે આઠ મહિનાનું મિશન શરૂ કરશે. આ મિશન દરમિયાન
તેઓ ઘણા મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કરશે જે ભવિષ્યમાં ચંદ્ર અને મંગળ પરના ઊંડા અવકાશ મિશન માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
અનિલ મેનનની શરૂઆતની સફર કેવી હતી?
યુક્રેનિયન અને ભારતીય મૂળના માતાપિતાને ત્યાં મિનિયાપોલિસમાં જન્મેલા અનિલ મેનન યુએસ સ્પેસ ફોર્સમાં ઇમરજન્સી મેડિસિન ફિઝિશિયન અને કર્નલ છે. યુએસ એરફોર્સમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, તેમણે અફઘાનિસ્તાનમાં ઓપરેશન એન્ડ્યુરિંગ ફ્રીડમની આગળની હરોળમાં સેવા આપી હતી. તેમણે હિમાલયન રેસ્ક્યુ એસોસિએશન સાથે પણ કામ કર્યું હતું, માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર પર્વતારોહકોને તબીબી સહાય પૂરી પાડી હતી.
ભારત સાથે તેમનો સંબંધ કેટલો ખાસ?
49 વર્ષીય મેનને રોટરી એમ્બેસેડરિયલ સ્કોલર તરીકે ભારતમાં એક વર્ષ વિતાવ્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે અભ્યાસ કર્યો અને પોલિયો રસીકરણ ઝુંબેશમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો.
આ અવકાશ મિશનમાં તેમની સાથે કોણ હશે?
અનિલ મેનન રોસકોસ્મોસના સોયુઝ MS-29 અવકાશયાનમાં અવકાશયાત્રીઓ પ્યોત્ર ડુબ્રોવ અને અન્ના કિકિના સાથે અવકાશમાં જશે.
નાસા અને સ્પેસએક્સમાં તેમની ભૂમિકા કેટલી મહત્વપૂર્ણ?
મેનને 2014 માં નાસામાં ફ્લાઇટ સર્જન તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન પર રહેતા અને કામ કરતા અવકાશયાત્રીઓ સાથે કામ કર્યું હતું.
સ્પેસએક્સમાં તેમણે કઈ મુખ્ય જવાબદારીઓ નિભાવી ?
અનિલ મેનન 2018 માં સ્પેસએક્સમાં જોડાયા હતા, જ્યાં તેમણે કંપનીના તબીબી કાર્યક્રમની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે પ્રથમ માનવ અવકાશ ઉડાનની તૈયારીમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી અને સ્ટારશિપના વિકાસ પર પણ નજીકથી કામ કર્યું હતું. સ્ટારશિપ એક સુપર-હેવી રોકેટ અને અવકાશયાન છે જે ચંદ્ર, મંગળ અને તેનાથી આગળના મિશન માટે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
નાસાએ તેમને અવકાશયાત્રી તરીકે ક્યારે પસંદ કર્યા?
નાસાએ ડિસેમ્બર 2021 માં અનિલ મેનનને અવકાશયાત્રી તરીકે પસંદ કર્યા. આ પછી તેમણે પછીના મહિને બે વર્ષની સખત અવકાશ તાલીમ શરૂ કરી.
અનિલ મેનનની પત્ની, અન્ના વિલ્હેમ, પણ એક અવકાશયાત્રી છે. તેમણે સપ્ટેમ્બર 2024 માં સ્પેસએક્સ દ્વારા સંચાલિત ખાનગી માનવ અવકાશ ઉડાન મિશન “પોલારિસ ડોન” પર અવકાશમાં પ્રવાસ કર્યો હતો. આ મિશન લગભગ પાંચ દિવસ ચાલ્યું.
અનિલ મેનન ISS પર કયા પ્રયોગો કરશે?
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન પર સવારી કરતી વખતે, મેનન લાંબા ગાળાની અવકાશ ઉડાનની શરીર પર થતી અસરોનો અભ્યાસ કરશે. તેઓ અવકાશયાત્રીઓમાં રક્ત પ્રવાહ, નસોની રચના અને રક્ત રચનાને માઇક્રોગ્રેવિટી કેવી રીતે અસર કરે છે તેની તપાસ કરશે.
ભવિષ્યના અવકાશ મિશન માટે તેમનું સંશોધન કેટલું મહત્વપૂર્ણ રહેશે?
મેનન સ્ટેશનની પીવાલાયક પાણીની વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરીને નસમાં (IV) પ્રવાહી તૈયાર કરવા માટેની તકનીકનું પણ પરીક્ષણ કરશે. આ તકનીક ભવિષ્યના ઊંડા અવકાશ મિશનમાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, જ્યાં તબીબી પુરવઠો મર્યાદિત હશે. તેઓ અવકાશમાં સેમિકન્ડક્ટર સ્ફટિકોના સુધારેલા ઉત્પાદન પર પણ સંશોધન ચાલુ રાખશે, જેનાથી ઉચ્ચ-પ્રદર્શન કમ્પ્યુટર્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને અદ્યતન તબીબી ઉપકરણો માટે જરૂરી ઘટકોનું મોટા પાયે ઉત્પાદન શક્ય બનશે.
શું આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અવકાશ દવાના ભવિષ્યમાં પરિવર્તન લાવશે?
મેનન અલ્ટ્રાસાઉન્ડ પરીક્ષાઓ કરવા માટે ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો પણ ઉપયોગ કરશે. આ ટેકનોલોજી ભવિષ્યના અવકાશ મિશનમાં પૃથ્વી તરફથી તાત્કાલિક તબીબી સહાયની જરૂરિયાતને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકે છે.
