વૈશ્વિક રાજનીતિ અને રાજદ્વારી સંબંધોની દ્રષ્ટિએ આગામી સપ્તાહ અત્યંત રોમાંચક અને મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવા જઈ રહ્યું છે. ફ્રાન્સમાં આયોજિત થનારા પ્રતિષ્ઠિત G7 શિખર સંમેલનની સમાંતર ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે વન-ટુ-વન દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો થશે. વ્હાઇટ હાઉસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ આ અંગે સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું છે કે બંને નેતાઓ ગ્લોબલ પાર્ટનરશિપ, આર્થિક વિકાસ, વૈશ્વિક સુરક્ષા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના સુરક્ષિત ઉપયોગ જેવા ગંભીર વિષયો પર ચર્ચા કરશે.
ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં ટેરિફ અને રશિયન ઓઈલનો તણાવ
જો કે, આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત એવા સમયે યોજાઈ રહી છે જ્યારે વોશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હી વચ્ચે કેટલાક આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર તીવ્ર મતભેદો સપાટી પર આવ્યા છે. પ્રમુખ ટ્રમ્પના શાસનકાળ દરમિયાન અમેરિકાએ ભારતીય નિકાસ (Export) પર ભારે કસ્ટમ ડ્યુટી એટલે કે ટેરિફ લાદી દીધા છે.
આ ઉપરાંત, પ્રમુખ ટ્રમ્પ દ્વારા વારંવાર એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે તેમણે મે 2025 માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વિવાદ અને તણાવને ઉકેલવામાં મધ્યસ્થી અથવા મદદ કરી હતી, જેને ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય નકારી ચૂક્યું છે. બીજી તરફ, યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પણ રશિયા સાથે ભારતનો સતત વધી રહેલો ઓઈલ ટ્રેડ (તેલ વેપાર) પણ અમેરિકાની આંખમાં કટકાની જેમ ખૂંચી રહ્યો છે. આ તમામ મુદ્દાઓ વચ્ચે ઈરાન યુદ્ધના કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાની ભારત પર નકારાત્મક આર્થિક અસર પડી રહી છે.
3 ભારતીય નાવિકોના મોતથી રાજદ્વારી ગરમાવો
તાજેતરના દિવસોમાં સંબંધો વધુ વણસ્યા હોવાનું મુખ્ય કારણ ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક બનેલી એક ગંભીર સૈન્ય ઘટના છે. હોર્મોઝની સમુદ્રધુની (Strait of Hormuz) અને ઓમાનના તટ નજીક ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સને લઈ જઈ રહેલા અનેક ઓઈલ ટેન્કરો પર અમેરિકી દળો દ્વારા હુમલા કરવામાં આવ્યા છે.
આવા જ એક ઓપરેશન દરમિયાન પલાઉ (Palau) દેશનો ધ્વજ ધરાવતા કમર્શિયલ ઓઈલ ટેન્કર ‘સેટેબેલો’ (Settebello) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સવાર 3 ભારતીય નાવિકોના કમકમાટીભર્યા મોત નીપજ્યા હતા. પોતાના નિર્દોષ નાગરિકોના મોતના પગલે નવી દિલ્હીએ સખત વલણ અપનાવ્યું હતું. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે તાત્કાલિક નવી દિલ્હી સ્થિત અમેરિકી ‘ચાર્જ ડી અફેર્સ’ (અમેરિકી રાજદ્વારી પ્રતિનિધિ) ને સમન્સ પાઠવીને કડક શબ્દોમાં વિરોધ નોંધાવ્યો હતો અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વ્યાપારી જહાજો પર આવા જાનલેવા હુમલા આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપારની સ્થિરતા અને સુરક્ષાને નુકસાન પહોંચાડે છે.
માર્કો રુબિયો અને એસ. જયશંકર વચ્ચે સીધી વાતચીત
રાજદ્વારી સૂત્રોના અહેવાલો અનુસાર, આ ગંભીર તણાવ વચ્ચે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો (Marco Rubio) એ આ હુમલાઓનો બચાવ કર્યો છે. તેમણે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથેની વાતચીતમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન હોર્મોઝની સમુદ્રધુનીમાં કોઈપણ પ્રકારની નાકેબંધી કે આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન સહન કરશે નહીં અને અમેરિકા પોતાના હિતોની રક્ષા માટે કડક પગલાં ચાલુ રાખશે.
