પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે ભારત સરકારે ઊર્જા સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને એક મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. ખાસ કરીને Iran અને Israel વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય પર અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે, ત્યારે ભારત સરકારે ગેસ સપ્લાયને સતત અને સ્થિર રાખવા માટે આશરે ₹600 કરોડનું વિશેષ ફંડ તૈયાર કરવાની યોજના બનાવી છે.
આ પગલું ખાસ કરીને દેશના ખાતર ઉત્પાદન ક્ષેત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. ભારતમાં યુરિયા અને અન્ય ખાતરોના ઉત્પાદન માટે ગેસ અત્યંત જરૂરી છે, અને તેની અછત સીધી રીતે ખેડૂતો અને કૃષિ ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે. સરકારનો ઉદ્દેશ એ છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં LNGની સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવે તો તાત્કાલિક સ્પોટ માર્કેટમાંથી ગેસ ખરીદી શકાય અને ઉત્પાદન પર કોઈ અસર ન પડે.
વિશ્વસ્તરે વધતા તણાવના કેન્દ્રમાં Strait of Hormuz છે, જે દુનિયાની ઊર્જા સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ છે. આ માર્ગ દ્વારા વિશ્વના આશરે 20 ટકા તેલ અને ગેસનો પરિવહન થાય છે. જો અહીં અવરોધ ઊભો થાય, તો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અનુસાર, જો તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલે તો LNGની ઉપલબ્ધતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે અને કિંમતોમાં 40 ટકા સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં આયાત પર નિર્ભર દેશ તરીકે ભારત માટે પડકારો વધશે. આ જ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે પહેલેથી તૈયારી શરૂ કરી છે.
હાલમાં ભારતના મોટાભાગના ખાતર પ્લાન્ટ્સ લાંબા ગાળાના કરારો દ્વારા ગેસ મેળવે છે, પરંતુ તેની સાથે કેટલાક પ્રમાણમાં સ્પોટ માર્કેટ પરથી પણ ખરીદી થાય છે. જો સપ્લાયમાં ઘટાડો થાય તો ઉત્પાદન ઘટી શકે છે. હવે સરકાર સ્પોટ માર્કેટમાં વધુ સક્રિય બની ગેસ ખરીદવાની યોજના બનાવી રહી છે, જેથી પ્લાન્ટ્સ સતત કાર્યરત રહી શકે.
ખાસ કરીને આવનારા ખરીફ સીઝન પહેલાં આ તૈયારી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ સમયગાળામાં ખાતરની માંગમાં ભારે વધારો થાય છે અને દેશને કરોડો ટન યુરિયાની જરૂર પડે છે. ભારતમાં લગભગ 37 યુરિયા પ્લાન્ટ્સ ગેસ પર આધારિત છે, અને તેમની ઉત્પાદન કિંમતમાં ગેસનો મોટો હિસ્સો હોય છે.
સરકારના આ નિર્ણયથી ખેડૂતોને સીધો ફાયદો થશે. ખાતરની સપ્લાયમાં કોઈ ખોટ નહીં પડે અને ખેતી પર કોઈ સંકટ ઊભું નહીં થાય. સાથે સાથે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધતી કિંમતોનો પ્રભાવ પણ નિયંત્રિત કરી શકાય છે, જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
આ રીતે, Indiaએ સમયસર લીધેલા આ પગલાથી ઊર્જા સુરક્ષા અને કૃષિ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે આ પ્રકારની પૂર્વ તૈયારી દેશને સંકટમાંથી બચાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.