નવી દિલ્હીઃ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને 33 ટકા આરક્ષણ આપવા સંબંધિત બંધારણીય સુધારા વિધેયકો પસાર કરવા માટે જરૂરી બહુમતી ન હોવાને કારણે કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું લીધું છે. સરકારે ગુરુવારે સાંજે નોટિફિકેશન જાહેર કરીને જણાવ્યું હતું કે વર્ષ 2023નો કાયદો, જેમાં મહિલાઓને 33 ટકા આરક્ષણ આપવાની જોગવાઈ છે, હવે 16 એપ્રિલ, 2026થી અમલમાં માનવામાં આવશે.
આ નિર્ણય પાછળ સરકારનો ઇરાદા અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું નથી, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે એ જ સમયે લોકસભામાં 2026ના સુધારેલા વિધેયક પર ચર્ચા ચાલી રહી હતી. વિરોધ પક્ષે આ પગલાને ‘નિરાશાનો પ્રયાસ’ ગણાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે જો નવું વિધેયક પાસ ન થાય, તો સરકાર જૂના કાયદાને બચાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કાયદા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નોટિફિકેશનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બંધારણ (106મો સુધારો) અધિનિયમ, 2023ને અમલમાં લાવવાની શક્તિનો ઉપયોગ કરીને 16 એપ્રિલ, 2026ને તેની અમલ તારીખ તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે.
ધ્યાનમાં લેવા જેવી વાત છે કે આ કાયદાને પહેલેથી જ 28 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી ગઈ હતી અને તે રાજપત્રમાં પ્રકાશિત પણ થયો હતો, પરંતુ તેની અમલ તારીખ નક્કી કરવામાં આવી નહોતી. કોંગ્રેસના સાંસદ મનીષ તિવારીએ આ પગલાને લઈને પ્રશ્નો ઉઠાવતાં કહ્યું હતું કે 2023માં પસાર થયેલા કાયદાને ફરીથી અધિસૂચિત કરવું અજીબ છે. તેમણે લોકસભાના નિયમ 66નો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું હતું કે જો કોઈ વિધેયક બીજા વિધેયક પર આધારિત હોય અને તે પસાર ન થાય તો મૂળ કાયદો પણ અસરહીન થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં નિયમ 66ને સ્થગિત કર્યા બાદ આ પ્રકારના નોટિફિકેશન બહાર પાડવું એ કાયદાને બચાવવાનો પ્રયાસ લાગે છે.
હાલ લોકસભામાં કુલ 540 સભ્યો છે (ત્રણ બેઠકો ખાલી છે). જો બધા સભ્યો હાજર હોય તો ઓછામાં ઓછા 360 મત જરૂરી થશે. જ્યારે સત્તારૂઢ ગઠબંધન (એનડીએ) પાસે 293 સાંસદ છે, જે જરૂરી સંખ્યાથી 67 ઓછા છે. જોકે જો મોટા પ્રમાણમાં સભ્યો મતદાનથી દૂર રહે, તો જરૂરી મત સંખ્યા ઘટી શકે છે, પરંતુ તેના માટે બહુ મોટી ગેરહાજરી જરૂરી રહેશે.
