પવિત્ર અમરનાથ યાત્રાની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે અને આગામી 3 July થી અમરનાથ ગુફામાં શ્રદ્ધાળુઓ દિવ્ય બરફના શિવલિંગના દર્શન કરી શકશે. ભગવાન શિવના આ અદભુત સ્વરૂપના દર્શન કરવા માટે દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો અત્યંત મુશ્કેલ અને લાંબી યાત્રા ખેડીને અહીં પહોંચે છે. દર વર્ષે અમરનાથ ગુફામાં કુદરતી રીતે બનતું બરફનું શિવલિંગ લોકોમાં અખંડ આસ્થા અને ભારે ઉત્સુકતાનો વિષય બનેલું રહે છે. આ શિવલિંગના નિર્માણ પાછળ જેટલી ધાર્મિક માન્યતાઓ પ્રચલિત છે, એટલા જ વૈજ્ઞાનિક કારણો પણ આપવામાં આવે છે.
શું છે પૌરાણિક ‘અમર કથા’?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, એકવાર માતા પાર્વતીએ ભગવાન શિવ પાસે અમરત્વનું રહસ્ય જાણવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. મહાદેવ જાણતા હતા કે જો આ અમરત્વની કથા અન્ય કોઈ જીવ સાંભળી લે, તો તે પણ જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્ત થઈને હંમેશ માટે અમર થઈ જશે. આ જ કારણે ભગવાન શિવ પરમ એકાંતની શોધમાં માતા પાર્વતીને લઈને અમરનાથ ગુફામાં આવ્યા હતા.
કથા શરૂ કરતાં પહેલાં ભોલેનાથે માતા પાર્વતીને સાવધ કર્યા હતા કે કથા સાંભળતી વખતે કોઈ આસપાસ ન હોવું જોઈએ. ત્યારબાદ શિવજીએ કથા સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ કથા સાંભળતાં સાંભળતાં માતા પાર્વતીને ઊંઘ આવી ગઈ. જ્યારે મહાદેવની આંખ ખુલી ત્યારે તેમણે જોયું કે ત્યાં એક કબૂતરની જોડી બેઠી હતી, જેને જોઈને તેઓ ક્રોધિત થયા. જો કે, કબૂતરોએ માફી માંગતા ભોલેનાથે તેમને જીવનદાન આપ્યું અને વરદાન આપ્યું કે તમે બંને હંમેશા માટે અમર થઈ જશો અને આ પવિત્ર સ્થળે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના પ્રતીક તરીકે નિવાસ કરશો. એવું માનવામાં આવે છે કે આજે પણ શ્રાવણ મહિનામાં આ કબૂતરની જોડી શિવલિંગની આસપાસ જોવા મળે છે.
બરફથી શિવલિંગ બનવાની કહાની
સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે દર વર્ષે આ ગુફામાં કુદરતી રીતે બરફનું લિંગ તૈયાર થાય છે. કહેવાય છે કે આ શિવલિંગનું નિર્માણ ગુફાની છત પરથી ટપકતા પાણીના ટીપાંથી થાય છે. ઉપરથી પડતાં પાણીના ટીપાં એટલાં ઠંડા હોય છે કે નીચે પડતાંની સાથે જ તે બરફનું રૂપ ધારણ કરીને નક્કર (ઠોસ) બની જાય છે. આ પ્રક્રિયા સતત ચાલતી રહે છે, જેના કારણે બરફનું 12 થી 18 ફૂટ જેટલું ઊંચું શિવલિંગ બની જાય છે. સતત પાણી ટપકવાના કારણે શિવલિંગનો ઉપરનો ભાગ એકદમ ગોળાકાર આકાર લઈ લે છે.
આ રહસ્ય પર વિજ્ઞાન શું કહે છે?
આજદિન સુધી વિજ્ઞાન પણ આ ગુત્થીને સંપૂર્ણપણે ઉકેલી શક્યું નથી. વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ મુજબ, પાણીના ટીપાં બરફમાં ત્યારે જ પરિવર્તિત થાય જ્યારે તાપમાન શૂન્ય ડિગ્રી કે તેનાથી ઓછું હોય, પરંતુ અમરનાથ યાત્રાના સમયે આ સ્થળનું તાપમાન શૂન્યથી ઉપર હોય છે. વિજ્ઞાન આ પ્રક્રિયાને કુદરતી બરફ સંચય (Ice Stalagmite Formation) સાથે જોડે છે. જે રીતે કેટલીક ગુફાઓમાં ખનિજ પદાર્થોના સ્તરો જામીને ચોક્કસ સંરચના બનાવે છે, બરાબર તે જ રીતે અહીં પાણીના ટીપાં જામીને બરફની આ દિવ્ય આકૃતિ તૈયાર કરે છે.
