દિવાળી એટલે પ્રકાશ અને આનંદનું પર્વ. એક એવો તહેવાર જે માત્ર દીવડાઓની રોશની જ નહીં, પરંતુ અનંત ખુશીઓ પણ લઈને આવે છે. આ તહેવાર સાથે નાનું વેકેશન પણ જોડાયેલું હોય છે, 
જેમાં આખો પરિવાર સાથે સમય વિતાવે છે. આજની ઝડપી જીવનશૈલીમાં, જ્યાં માતા- પિતા બંને નોકરી-વ્યવસાય કરતા હોય છે ત્યારે બાળકો સાથે ગુણવત્તાપૂર્વકનો સમય પસાર કરવાની તક ખૂબ જ ઓછી મળે છે.
દિવાળીની રજાઓ એ માટે એક ઉત્તમ અવસર બની શકે છે, જેમાં માતા-પિતા પોતાના બાળકો સાથે વધુ નજીક આવી શકે. એમને સમજવાની અને એમની સાથે હળવાશભર્યો સમય વિતાવવાની તક મળે.
અમદાવાદના જાણીતા મનોચિકિત્સક ડો. પ્રશાંત ભીમાણી આ દિવાળીમાં માતા-પિતાએ પોતાના બાળકો સાથે કઇ પાંચ પ્રવૃત્તિઓ કરવી જોઇએ એની રસપ્રદ વાત કરે છે. ચિત્રલેખા.કોમના વાચકો માટે આ વિશેષ લેખ…
બાળકોને સમજાવો દિવાળીના તહેવારનું મહત્વ
દિવાળી આપણો એક સાંસ્કૃતિક અને પરંપરાગત તહેવાર છે, જેનું ધાર્મિક મહત્વ ખૂબ ઊંડું છે. બાળકો માટે આ તહેવાર માત્ર આનંદનો જ સમય નથી, પરંતુ એ એક પ્રકારના સામાજિકીકરણ અને સંસ્કારના ઉછેરનું માધ્યમ પણ છે. એથી માતા-પિતાએ સૌપ્રથમ પોતાના બાળકોને દિવાળીના તહેવારનું મહત્વ સમજાવવું જોઈએ.
સંબંધો વધુ મજબૂત બને છે.
દિવાળીના દિવસોમાં જ્યારે ઘરની સફાઈ કરવામાં આવે છે, ત્યારે બાળકોને પણ એમાં જોડવા જોઈએ. એમને મનગમતા નાના કામ સોંપવાથી માત્ર મદદરૂપ બનવાની ટેવ જ નહીં પડે, પરંતુ ઘરની વ્યવસ્થા અને ઓર્ગેનાઈઝ રહેવાની સમજણ પણ વિકસે છે. માતા-પિતા સાથે મળીને કામ કરતા બાળકોમાં ટીમ બિલ્ડિંગની ભાવના પણ ઉભી થાય છે. આવી પ્રક્રિયા આનંદદાયક હોય છે. કારણ કે, ઘણીવાર આ દરમિયાન જૂના ફોટોગ્રાફ્સ જોવા મળે, જૂની યાદો તાજી થાય અને પરિવારના સંબંધો વધુ મજબૂત બને છે.
બાળકોને શહેરની બહાર પ્રકૃતિની વચ્ચે લઈ જવું ખૂબ ફાયદાકારક છે. જો શક્ય હોય તો કુદરતી વાતાવરણમાં ફરવા જવું, યોગ, પ્રાણાયામ, ટ્રેકિંગ કે હાઈકિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરવી જોઈએ. આવા અનુભવો બાળકોને પર્યાવરણપ્રેમી અને આરોગ્યપ્રદ જીવનશૈલી તરફ દોરી જાય છે. જો દૂર ન જઈ શકાય તો નજીકના કુદરતી સ્થળોની મુલાકાત લેવી પણ સારું છે. જ્યાં કુદરતનો સ્પર્શ અને પરિવાર સાથેનો સમય બંને આનંદ આપે.
વેકેશન એ બાળકો માટે રીફીલિંગનો સમય છે
દિવાળી વેકેશન દરમિયાન બાળકો પાસે હોમવર્ક હોય તો પણ એમનો આનંદ ભૂલવો નહીં. ધોરણ 10 કે 12માં હોય એટલે દિવાળી કે વેકેશનનું કોઈ મહત્વ કે અસ્તીત્વ જ નથી એવુ માનવાની જરૂર નથી. બાળકો માટે પણ આ સમય રિફ્રેશ થવાનો છે, એટલે થોડો આરામ અને આનંદ બંને જરૂરી છે. કારણ કે વેકેશન એ બાળકો માટે રીફીલિંગનો સમય છે. એટલે કે નવી ઊર્જા મેળવવાનો અવસર.
બાળકોને વાંચનની ટેવ પાડવી જોઈએ
અગત્યની વાત એ છે કે માતા-પિતાએ પોતાના બાળકોને વાંચનની ટેવ પાડવી જોઈએ. જે પુસ્તકો માતા-પિતાએ વાંચ્યા છે ભલે એ માતૃભાષા કે પછી અન્ય ભાષામાં એમાંથી કોઈ એક બેસ્ટ સેલર અથવા ક્લાસિક પુસ્તકનું ચેપ્ટર વાંચવા માટે કહેવું અને પછી એ વિષય પર ચર્ચા કરવી. તને આ વાર્તામાં શું લાગ્યું?, આવી પરિસ્થિતિમાં આપણે શું કરીએ? આવા પ્રશ્નો દ્વારા બાળકની વિચારશક્તિ અને બ્રેઇનની કોગ્નિટિવ પ્રોસેસ સક્રિય થાય છે.
કંઇ જ નહી કરવાનું એ પણ એક અગત્યનું કામ છે
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ઘણીવાર બાળકને કશું જ નથી કરવું હોતું તો કંઇ જ નહી કરવાનું એ પણ એક અગત્યનું કામ છે જેની માટે એક શબ્દ છે નિકશેન જેનો અર્થ થાય છે કશુ જ નહીં કરવાનું માત્ર થોડીવાર બેસી રહેવાનું. આનો અર્થ આળસ એવો નહીં, વિચારોથી મુક્ત થવું, મનને આરામ આપવો અને સ્ટ્રેસમાંથી છૂટકારો મેળવવો એ છે. આ રીતે બાળક માનસિક શાંતિ અને સંતુલન શીખે છે, જે આજના ઝડપી જીવનમાં અત્યંત જરૂરી છે.
પહેલાના સમયમાં સમયમાં પોતાના હાથથી દિવાળી કાર્ડ બનાવતા હતા અને નજીકના લોકોને આપતા હતા. આ સુંદર પરંપરાને ફરી જીવંત કરવી જોઈએ. અને હા, બાળકો જેટલા મોબાઈલથી દૂર રહેશે એટલા જ પોતાના આંતરિક વિશ્વ અને સફળતાની નજીક આવશે.
(હેતલ રાવ સાથે કરેલી વાતચીત પ્રમાણે)
અહીં તેમણે જવાનોને ભાષણ આપ્યું. પીએમ મોદીએ કહ્યું, “હું ગઈકાલે તમારી પાસેથી જીવવાનું શીખ્યો અને મારી દિવાળી ખાસ બની ગઈ.” તેમણે કહ્યું, “આજનો આપણું વિક્રાંત આત્મનિર્ભર ભારત અને મેડ ઇન ઇન્ડિયાનું એક વિશાળ પ્રતીક છે. INS વિક્રાંતે હાલમાં પાકિસ્તાનની રાતોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. જેના નામથી જ દુશ્મનની શાંતિ છીનવાઈ જાય છે, તે INS વિક્રાંત છે.”
આ વખતે હું તમારી સાથે છું. જ્યારે INS વિક્રાંત રાષ્ટ્રને સોંપવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે મેં કહ્યું, “વિક્રાંત મહાન, અનોખું છે. તે માત્ર એક યુદ્ધ જહાજ નથી; તે 21મી સદીના ભારતની સખત મહેનત અને પ્રભાવનું પરિણામ છે.”
PMએ નૌસેનાના કર્મીઓ દ્વારા ગાવામાં આવેલા દેશભક્તિના ગીતોની પણ પ્રશંસા કરી. તેમણે કહ્યું, “આ ગીતોમાં જે ભાવના હતી, તેને શબ્દોમાં વર્ણવી શકાય નહીં. આ પ્રકારની ઉજવણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તહેવારોના દિવસે પોતાના પરિવારોથી દૂર, દેશની સેવામાં તૈનાત જવાનોનું મનોબળ વધારવાનો અને તેમને એ અહેસાસ કરાવવાનો છે કે સમગ્ર દેશ તેમની સાથે ઉભો છે.”
થોડી જ વારમાં એણે જાણ્યું આ હોટેલમાં ટેબલબૉય તરીકે કામ કરતો છોકરો બેધ્યાનપણે કોઈ શ્રીમંત નબીરા જોડે અથડાતાં ચાઈની પ્યાલી એનાં કીમતી કપડાં પર પડી એમાં એ ટેબલબૉય ઉપર વરસી પડેલો.
ક્ષણાર્ધમાં જ સાર્થકે નક્કી કરી લીધું એણે શું કરવું ! થોડી જ મિનિટોમાં એ એક ઝૂંપડીમાં હતો. સાર્થકે જાણ્યું કે ટેબલબૉય ૩-૩ રાતથી ઊંઘ્યા વગર એક ચીંથરેહાલ વૃદ્ધાની શુશ્રૂષા કરી રહ્યો હતો. પરિણામે અપૂરતી ઊંઘથી એ લથડી ગયેલો. સાર્થકનું આશ્ચર્ય બેવડાયું જ્યારે એણે જાણ્યું કે એ વૃદ્ધાને તો એ બસ સ્ટેશનથી પોતાના ઘરે માત્ર સારવાર અર્થે જ લઈ આવેલો; કોઈ જ ઓળખાણ વિના.