કહેવાય છે કે સૌથી મોટું દાન જ્ઞાનનું દાન છે, પરંતુ હાલમાં એક બીજું દાન છે જેને મહાદાન કહેવામાં આવી રહ્યું છે. આજે સમગ્ર વિશ્વમાં ‘વિશ્વ અંગ દાન દિવસ’ (World Organ Donation Day) ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. આ દિવસનો હેતુ લોકોને અંગદાનના મહત્વથી વાકેફ કરવાનો અને સમજાવવાનો છે કે કેવી રીતે એક વ્યક્તિની પહેલ અનેક જીવનોને નવો શ્વાસ આપી શકે છે. દર વર્ષે ભારતમાં લાખો લોકો એવા હોય છે જેમને લીવર, કિડની, હૃદય કે આંખો જેવા અંગોની સખત જરૂર હોય છે, પરંતુ સમયસર દાતા ન મળવાને કારણે તેઓ પોતાનો જીવ ગુમાવે છે. જ્યારે બ્રેઈન ડેડ વ્યક્તિના અંગો લગભગ આઠ લોકોના જીવ બચાવી શકે છે.
કોણે પહેલા પોતાનું શરીર દાન કર્યું
જો આપણે પહેલા દાતા વિશે વાત કરીએ, તો એવું કહેવાય છે કે મહર્ષિ દધીચીએ માનવ કલ્યાણ માટે પોતાના શરીરના હાડકાં દાન કર્યા હતા. આ દાન દેવતાઓ માટે વજ્ર (એક શક્તિશાળી શસ્ત્ર) બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી તેઓ રાક્ષસોને હરાવી શકે. આમ, દધીચીને સૌથી મહાન અંગ દાતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દધીચીની વાર્તા હિન્દુ પુરાણોમાં પ્રખ્યાત છે. ઋષિ દધીચીએ પોતાના હાડકાં દાન કર્યા કારણ કે દેવતાઓએ તેમને કહ્યું હતું કે તેમના હાડકાંમાંથી બનેલું વજ્ર જ શક્તિશાળી રાક્ષસ વૃત્રાસુરને મારી શકે છે. આ વાર્તા અંગ દાન અને પરોપકારનું મહત્વ દર્શાવે છે. દધીચીની વાર્તા આજે પણ લોકોને અંગ દાન કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે.
પ્રથમ દાતાએ કિડનીનું દાન કર્યું
આ પ્રથમ અંગ દાનની દંતકથા છે, હવે ચાલો સમજીએ કે કોણે પ્રથમ અંગનું દાન કર્યું, તો અહેવાલો અનુસાર, અંગનું દાન કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ રોનાલ્ડ લી હેરિક હતા, જેમણે 1954 માં તેમના જોડિયા ભાઈને તેમની કિડનીનું દાન કર્યું હતું અને તેનું PACE હોસ્પિટલ્સમાં સફળતાપૂર્વક ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું હતું અને આ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ડૉ. જોસેફ મુરે દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ રીતે 1954 માં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાયેલ પ્રથમ અંગ, કિડની એ પ્રથમ માનવ અંગ હતું જે સફળતાપૂર્વક ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું હતું.
પ્રથમ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કોણે કર્યું?
1960 ના દાયકાના અંત સુધીમાં લીવર, હૃદય અને સ્વાદુપિંડનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે ફેફસાં અને આંતરડાના અંગ પ્રત્યારોપણની પ્રક્રિયાઓ 1980 ના દાયકામાં શરૂ થઈ હતી. UNOS અનુસાર, થોમસ અર્લ સ્ટાર્ઝલ (11 માર્ચ, 1926 – 4 માર્ચ, 2017) એક અમેરિકન ચિકિત્સક, સંશોધક અને અંગ પ્રત્યારોપણ નિષ્ણાત હતા. તેમણે પ્રથમ માનવ યકૃત પ્રત્યારોપણ કર્યું હતું અને તેમને “આધુનિક અંગ પ્રત્યારોપણના પિતા” કહેવામાં આવતા હતા.
પહેલાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન સરળ નહોતું
1950 ના દાયકાના મધ્યભાગથી 1970 ના દાયકાની શરૂઆતમાં, વ્યક્તિગત ટ્રાન્સપ્લાન્ટ હોસ્પિટલો અને અંગ પ્રાપ્તિ સંસ્થાઓ અંગ પુનઃપ્રાપ્તિ અને પ્રત્યારોપણના તમામ પાસાઓનું સંચાલન કરતી હતી. જો કોઈ અંગ દાતાની સ્થાનિક હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લઈ શકાતું ન હતું, તો બીજે ક્યાંય યોગ્ય અંગ શોધવાની કોઈ વ્યવસ્થા નહોતી. ઘણા અંગોનો ઉપયોગ ફક્ત એટલા માટે થતો ન હતો કારણ કે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ટીમો સમયસર યોગ્ય પ્રાપ્તકર્તા શોધી શકતી ન હતી. હવે તમે તમારા અંગનું દાન કરી શકો છો અને પ્રક્રિયા પણ સરળ છે.
તમે અંગોનું દાન કેવી રીતે કરી શકો છો?
કોઈપણ સરકારી અથવા વિશ્વસનીય સંસ્થાની વેબસાઇટ પર જાઓ.
ત્યાંથી દાતા ફોર્મ ડાઉનલોડ કરો, તે એકદમ મફત છે.
ફોર્મ ધ્યાનથી વાંચો, બધી માહિતી ભરો.
ફોર્મ પર બે લોકોની સહીઓ જરૂરી છે, જેમાંથી એક તમારો નજીકનો સંબંધી હોવો જોઈએ.
ફોર્મ સબમિટ કર્યા પછી, તમારી નોંધણી કરવામાં આવશે અને તમને દાતા કાર્ડ આપવામાં આવશે.
આ કાર્ડ પોસ્ટ દ્વારા તમારા સરનામે મોકલવામાં આવશે. તેને તમારી પાસે સુરક્ષિત રાખો.
તમારા પરિવાર અને નજીકના લોકોને જણાવવાનું ભૂલશો નહીં કે તમે અંગ દાન માટે નોંધણી કરાવી છે, જેથી તેઓ યોગ્ય સમયે હોસ્પિટલને જાણ કરી શકે.
જો કોઈએ અગાઉથી નોંધણી કરાવી ન હોય તો પણ, મૃત્યુ પછી અંગ દાન શક્ય છે. આ માટે, પરિવારની પરવાનગી જરૂરી છે.
