આગામી ચોમાસુ સત્ર માટે કેન્દ્ર સરકારનો સંસદીય એજન્ડા સંપૂર્ણ રીતે જાહેર થઈ ગયો છે. સરકાર આ સત્ર દરમિયાન 5 નવા અને 2 લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ રહેલા બિલોને પસાર કરાવવાના લક્ષ્ય સાથે સંસદમાં ઉતરશે. સત્રની ઔપચારિક શરૂઆત પહેલા રવિવારે યોજાનારી સર્વપક્ષીય બેઠકમાં સરકાર આ તમામ પ્રસ્તાવિત બિલો વિશે વિગતવાર માહિતી આપશે. હાલના એજન્ડાની સંભવિત યાદીમાં કોઈ બંધારણીય સુધારા બિલ (Constitution Amendment Bill) નો ઉલ્લેખ નથી, પરંતુ સત્ર દરમિયાન જરૂરિયાત મુજબ તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ચોમાસુ સત્ર શરૂ થતાં પહેલાં સરકાર વિરોધ પક્ષો સાથે આ બિલો પર ચર્ચા કરશે. જો વિપક્ષો તરફથી હકારાત્મક પ્રતિસાદ મળશે, તો બિલો સરળતાથી પસાર થઈ જશે, અન્યથા સરકાર ગૃહમાં નવી વ્યૂહરચના અપનાવી શકે છે.
લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ અને સમીક્ષા હેઠળના બિલો
વિદેશી યોગદાન (નિયમન) સુધારા વિધેયક, 2026 (FCRA Amendment Bill): આ બિલ 25 March 2026 ના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સત્રમાં તેને ચર્ચા અને પસાર કરવા માટે રજૂ કરાશે. તેનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં વિદેશી ફંડિંગને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો છે.
વિકસિત ભારત શિક્ષણ પ્રતિષ્ઠાન વિધેયક, 2025: 15 December 2025 ના રોજ રજૂ કરાયેલું આ બિલ બંને ગૃહોની સંયુક્ત સમિતિ (Joint Committee) સમક્ષ મોકલવામાં આવ્યું હતું. આ સત્રમાં સમિતિનો રિપોર્ટ રજૂ થયા બાદ સંસદમાં તેના પર આગળ ચર્ચા શરૂ થશે.
વટહુકમનું સ્થાન લેનારા નવા બિલો
આવકવેરા (સુધારા) વિધેયક, 2026: વૈશ્વિક સ્તરે જિયોપોલિટિકલ અસ્થિરતા, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધઘટ અને સપ્લાય ચેઈનની અડચણો વચ્ચે ભારત સરકાર આ બિલ લાવી રહી છે. આ કાયદાનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના sovereign debt market ને મજબૂત કરવાનો, વિદેશી મૂડી પ્રવાહ વધારવાનો અને માર્કેટ લિક્વિડિટીમાં સુધારો કરવાનો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ (ન્યાયાધીશોની સંખ્યા) સુધારા વિધેયક, 2026: અગાઉ જાહેર કરાયેલા વટહુકમને આ બિલ દ્વારા કાયદાનું સ્વરૂપ અપાશે. આ સુધારા હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટમાં જજોની મંજૂર સંખ્યાને 33 થી વધારીને 37 (મુખ્ય ન્યાયાધીશ સિવાય) કરવામાં આવશે, જેથી ન્યાયાલયમાં પેન્ડિંગ કેસોનો ઝડપી નિકાલ લાવી શકાય.
ત્રણ અત્યંત મહત્વના નવા પ્રસ્તાવિત બિલો
જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક, 2026: આ નવો કાયદો વર્ષ 1969 ના મૂળ અધિનિયમ (જેમાં વર્ષ 2023 માં પણ સુધારો થયો હતો) ની કલમ 13(3) માં ફેરફાર કરશે. આનાથી વિલંબિત જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણીના નિયમો વધુ કડક અને ડિજિટાઈઝ્ડ બનશે.
રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ (સુધારા) વિધેયક, 2026: વર્ષ 1971 ના મૂળ અધિનિયમમાં સુધારો કરીને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો અને રાષ્ટ્રના ગૌરવને ઠેસ પહોંચાડતા કૃત્યો સામે સજાની જોગવાઈઓ વધુ કડક બનાવવામાં આવશે.
સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો વિકાસ (સુધારા) વિધેયક, 2026 (MSME Amendment Bill): નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોમાં ‘ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ’ વધારવા, પેમેન્ટ મેળવવામાં થતા વિલંબને રોકવા અને આ ક્ષેત્રે રાજ્યોને વધુ સત્તા આપવા માટે આ મહત્વનું બિલ રજૂ કરાશે.
વધારાની ગ્રાન્ટ અને ભવિષ્યની રણનીતિ
આ સત્રમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વર્ષ 2022-23 માટેની વધારાની ગ્રાન્ટની માંગણીઓ (Demands for Supplementary Grants) રજૂ કરવામાં આવશે, જેના પર મતદાન થશે. સમગ્ર ચોમાસુ સત્ર મુખ્યત્વે આર્થિક સુધારા, વ્યાપારી સુગમતા અને ન્યાયિક વ્યવસ્થાને વધુ સક્ષમ બનાવવા પર કેન્દ્રિત રહેશે. રાજકીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર બે તૃતીયાંશ બહુમતી સુનિશ્ચિત કર્યા પછી જ સંસદીય મતવિસ્તાર સીમાંકન અને મહિલા અનામત જેવા સંવેદનશીલ બંધારણીય બિલો પર આગળ વધશે.