વૈશ્વિક મોરચે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવમાં ઘટાડો થતાંની સાથે જ ભારતીય નિકાસ ક્ષેત્રે (Export Sector) પોતાની તાકાત બતાવી દીધી છે. સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, મે 2026 નો મહિનો દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ઐતિહાસિક સાબિત થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતની પ્રોડક્ટ્સની વૈશ્વિક માંગમાં જોરદાર ઉછાળો આવતા વાર્ષિક આધારે 18% ની જબ્બર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જે માસિક ધોરણે અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી એક્સપોર્ટ ગ્રોથમાંની એક છે.
નિકાસ અને આયાતના સમીકરણો અને ટ્રેડ ડેફિસિટ
મે 2026 ના ડેટા અનુસાર, ભારતનો કુલ મર્ચન્ડાઈઝ એક્સપોર્ટ 45.20 અબજ ડોલરના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, દેશની કુલ આયાત (ઈમ્પોર્ટ) પણ વધીને 73.41 અબજ ડોલર નોંધાઈ છે. આયાત અને નિકાસ બંનેમાં વધારો થવા છતાં સૌથી રાહતની વાત એ રહી છે કે ભારતની વ્યાપારી ખાધ (Trade Deficit) વધવાને બદલે સ્થિર અથવા સહેજ ઓછી થઈ છે. મે મહિનામાં દેશની વ્યાપારી ખાધ 28.21 અબજ ડોલર નોંધાઈ છે, જે પાછલા મહિનામાં એટલે કે એપ્રિલમાં 28.38 અબજ ડોલરના સ્તરે હતી.
મિડલ ઈસ્ટ ક્રાઈસિસમાંથી મુક્તિ અને હોર્મોઝ સ્ટ્રેટની અસર
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય સચિવ (Commerce Secretary) રાજેશ અગ્રવાલે આ શાનદાર આર્થિક પ્રગતિ અંગે વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, પાછલા મહિનાઓમાં મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માં ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે ભારતીય નિકાસ પર ખૂબ જ માઠી અસર પડી હતી, પરંતુ હવે તેમાં મજબૂત રિકવરી જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), સાઉદી અરેબિયા, જોર્ડન અને યમન જેવા મહત્વના ખાડી દેશોમાં ભારતની નિકાસમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.
આ આર્થિક સુધારો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ઓછો કરવા માટે એક પ્રારંભિક કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર થયા છે. આ વૈશ્વિક શાંતિ વાર્તાઓને કારણે ઊર્જા સપ્લાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મોઝની સમુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ફરીથી સામાન્ય રીતે ખુલવાની આશા વધી છે. આનાથી ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈન અને ઓઈલ ટ્રેડર્સને બહુ મોટી રાહત મળી રહી છે.
12 વર્ષની લાંબી મજલ અને એફટીએ (FTA) નો રોડમેપ
વાણિજ્ય સચિવે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, પાછલા 12 વર્ષોમાં ભારતનો એકંદર નિકાસ બેઝ (Export Base) લગભગ બમણો થઈ ગયો છે, જ્યારે સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસમાં આશરે ત્રણ ગણો મોટો વધારો થયો છે. સરકારને પૂરી આશા છે કે આગામી સમયમાં નવા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTA – મુક્ત વ્યાપાર કરાર) સંપૂર્ણપણે લાગુ થયા બાદ આ નિકાસ વૃદ્ધિને વધુ વેગ મળશે.
ભારત સરકારે યુએઈ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુરોપિયન ફ્રી ટ્રેડ એસોસિએશન (EFTA) જેવા શક્તિશાળી વૈશ્વિક ભાગીદારો સાથે કરેલા વેપારી કરારોનો મહત્તમ લાભ સ્થાનિક નિકાસકારો અને વેપારીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં વિશેષ વર્કશોપ અને બિઝનેસ સેમિનાર આયોજિત કરવાનો મોટો નિર્ણય પણ લીધો છે.
સોનાની આયાતમાં 60% નો મોટો ઉછાળો
એક તરફ જ્યાં દેશની નિકાસ અને સામાન્ય આયાતમાં વધારો જોવા મળ્યો છે, ત્યાં જ બીજી તરફ કિંમતી ધાતુ સોનાની આયાતમાં (Gold Import) પણ ભારે તેજી નોંધાઈ છે. સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ બે મહિના એટલે કે એપ્રિલ અને મે ના સંયુક્ત ગાળા દરમિયાન દેશમાં સોનાની આયાત વાર્ષિક ધોરણે 60% જેટલી તોતિંગ વધીને 9.04 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ છે, જે સ્થાનિક બજારમાં સોનાની મજબૂત આંતરિક માંગ દર્શાવે છે.
