ભગવદ ગીતાના અધ્યાય ૧૬માં દૈવી અને આસુરી ગુણોની જે વિશદ ચર્ચા થાય છે, તે આજના વિકાસમોડેલ માટે અરીસા 
સમાન છે. અહિંસા, ક્ષમા, કરુણા, દાન, અર્જવ અને સ્વાધ્યાય જેવા દૈવી ગુણો માત્ર આધ્યાત્મિક સાધનાના વિષયો નથી; તેઓ સંસ્થાગત સંસ્કૃતિના મૂળભૂત સ્તંભ બની શકે છે.
આજના સમયમાં વિકાસને ઘણીવાર GDP, માર્કેટ શેર, વેલ્યુએશન અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી માપવામાં આવે છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આ વૃદ્ધિ માનવીય મૂલ્યોને મજબૂત કરે છે કે કમજોર? કોર્પોરેટ જગતમાં જ્યારે નફો એકમાત્ર ધ્યેય બની જાય છે, ત્યારે કર્મચારીઓ ‘રિસોર્સ’ બની જાય છે; પરંતુ જ્યારે નેતૃત્વ કરુણાને વ્યૂહરચના સાથે જોડે છે, ત્યારે કર્મચારીઓ ‘સહભાગી’ બને છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક સંસ્થાઓ કટોકટીના સમયમાં છટણી કરવાની જગ્યાએ પગારમાં તાત્કાલિક સમાન ઘટાડો સ્વીકારી સમગ્ર ટીમને બચાવે છે — આ ક્ષમાશીલ અને સહાનુભૂતિપૂર્ણ નેતૃત્વનું પ્રતીક છે. ESG (Environmental, Social, Governance) જેવા માપદંડો હવે વૈકલ્પિક રહ્યા નથી; રોકાણકારો પણ મૂલ્યઆધારિત વ્યવહારને મહત્વ આપે છે.
માનવ વર્તનમાં પણ વિકાસ અને મૂલ્યો વચ્ચેનો તણાવ સ્પષ્ટ દેખાય છે. સ્પર્ધાની દોડમાં વ્યક્તિ ઘણીવાર સંબંધો, આરોગ્ય અને આત્મસંતુલન ગુમાવે છે. જો પ્રગતિ સાથે અહિંસા અને કરુણા જોડાય, તો સફળતા એકલવાઈ ન રહે, પરંતુ સહઅસ્તિત્વ બને.
નવી દિશા એ છે કે મૂલ્યોને ‘સોફ્ટ’ બાબત માનવાની માન્યતા તોડી નાખવી — કારણ કે વિશ્વાસ, નૈતિકતા અને પારદર્શિતા વિના કોઈ પણ બ્રાન્ડ લાંબા ગાળે ટકી શકતી નથી. સાચું નેતૃત્વ તે છે, જે નફાને નકારી ન કાઢે, પરંતુ તેને ધર્મ સાથે સંતુલિત કરે. એ વિકાસ જ અર્થપૂર્ણ છે, જે માનવગૌરવ, પર્યાવરણ અને સમાજને સાથે લઈને આગળ વધે.
અંતે, સંસ્કૃતિ એ સંસ્થાનો આત્મા છે; અને જો આત્મા શુદ્ધ હોય, તો વિકાસ ફક્ત આંકડામાં નહીં, વિશ્વાસમાં પણ દેખાય છે.
(નિધિ દિવાસળીવાળા નવી પેઢીની તેજસ્વી લેખિકા છે. સુરતસ્થિત વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીના સ્નાતક નિધિના બે પુસ્તકો કાવ્યસંગ્રહ ‘ઝરણી‘ અને ચિંતનકણિકાના સંગ્રહ ‘નિજાનંદ‘ ઉપરાંત ‘થોડામાં ઘણું’ મોટીવેશનલ સુવિચારોને પણ વાચકોએ વખાણ્યા છે. માનવ સંબંધો, સ્વભાવ અને સમાજ વ્યવસ્થા ઉપર આધારિત એક લેખમાળા એમના સોશિયલ મીડિયા ઉપર નિયમિત પ્રસિદ્ધ થાય છે. આ કોલમમાં એ મહાભારત અને ગીતા ઉપર આધારિત વહીવટ તેમજ મોટીવેશનને લગતી વાતો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે.)
