મુંબઈઃ દેશની સૌથી મોટી કોલ ખનન કંપની કોલ ઈન્ડિયા લિમિટેડે (CILએ) દુર્લભ ખનિજ (રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ – REE) ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરીને એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. કંપનીએ માહિતી આપી હતી કે તેને મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લામાં આવેલા કવલાપુર રેર અર્થ ખનિજ બ્લોક માટે ખનન મંત્રાલય તરફથી ખનિજ રિયાયત લાઇસન્સ મળ્યું છે. આ લાઇસન્સ કંપનીને પાંચ વર્ષ માટે આપવામાં આવ્યું છે.
આ નિર્ણય કોલ ઈન્ડિયા માટે માત્ર એક નવો પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ તેની લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે.
કવલાપુર REE બ્લોક ક્યાં આવેલો છે?
ખનિજ બ્લોકની વિગતો પ્રમાણે આ REE બ્લોક મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લાના રામટેક તાલુકાના કવલાપુર ગામમાં આવેલો છે. આ બ્લોક અંદાજે 398.23 હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે, જે કદમાં ઘણો મોટો માનવામાં આવે છે. પ્રારંભિક ભૂગર્ભીય મૂલ્યાંકન મુજબ આ વિસ્તારમાં દુર્લભ ખનિજોનાં સંસાધનો અંદાજે 2.79 કરોડ ટન હોવાનું અનુમાન છે. એટલી મોટી માત્રામાં સંસાધનો મળવાથી આ બ્લોક વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વનો બની જાય છે.
દુર્લભ ખનિજ કેમ એટલા જરૂરી છે?
દુર્લભ ખનિજોને આજની આધુનિક ટેક્નોલોજીની રીઢ માનવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન, કમ્પ્યુટર, સોલર પેનલ, પવન ઊર્જા સાધનો, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરીઓ અને સંરક્ષણ સાધનોમાં મોટા પાયે થાય છે. આવનારા સમયમાં જ્યારે રિન્યુએબલ એનર્જી અને ઇલેક્ટ્રિક પરિવહન પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવશે, ત્યારે દુર્લભ ખનિજોની માગમાં વધુ ઝડપથી વધારો થવાની શક્યતા છે. તેથી આવા ખનિજોના ઘરેલુ સ્ત્રોતોનો વિકાસ દેશ માટે અત્યંત જરૂરી બની ગયો છે.
ભારતની આત્મનિર્ભરતાને મળશે વેગ
આ વિકાસ ભારત સરકારના તે લક્ષ્ય સાથે પણ સુસંગત છે, જેમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના ખનિજોના ઘરેલુ સ્ત્રોતોને સુરક્ષિત કરવા અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. હાલમાં ભારત ઘણા દુર્લભ ખનિજોની જરૂરિયાત માટે અન્ય દેશો પર નિર્ભર છે. કવલાપુર જેવા પ્રોજેક્ટ્સ દેશને આત્મનિર્ભર બનાવવામાં મદદરૂપ થશે અને ટેકનોલોજી તથા ઔદ્યોગિક વિકાસને પણ ગતિ આપશે.
