‘પગ ઘૂંઘરું બાંધ’ ગીતમાં માત્ર કિશોરકુમારનો અવાજ નથી! 

નિર્દેશક પ્રકાશ મહેરાની ફિલ્મ ‘નમક હલાલ’ (1982) ના લોકપ્રિય ગીત ‘પગ ઘૂંઘરું બાંધ મીરા નાચી થી’ માં કિશોરકુમાર સિવાય પણ અન્ય ગાયકનો અવાજ હતો એની ભાગ્યે જ કોઈને ખબર છે કે અંદાજ છે. આજે પણ એવું જ લાગે છે કે એ ગીત માત્ર કિશોરકુમારે જ ગાયું છે. બધી જ જગ્યાએ નામ પણ માત્ર એમનું જ આવે છે. સંગીતકાર બપ્પી લહેરીના પુત્રી રીમા લહેરીએ આ ગીત વિશે કેટલીક રસપ્રદ અને અજાણી વાતો કહી હતી. બપ્પી લહેરીએ ગીતનું સંગીત તૈયાર કરવા માટે બહુ મહેનત કરી હતી. સવા આઠ મિનિટ લાંબુ ગીત બન્યું હતું. એ કારણે રેકોર્ડિંગમાં પણ ત્રણ દિવસ લાગ્યા હતા. એમાં જુદા જુદા ત્રણ પ્રકારના ભાવ આવતા હતા. ઘણા ઝોનરમાં એ ગીત તૈયાર થયું હતું.

શરૂઆતમાં ‘બુઝુર્ગોને ફરમાયા કે’ પંક્તિમાં અવાજમાં અભિનય હતો. એમાં શાસ્ત્રીય શબ્દો ‘સ સ સ ગ ગ રી રી’ આવે છે. એ ઉપરાંત ડિસ્કો ગીત હતું. અને ‘દિલ તો લગતા હૈ’ પંક્તિમાં રોમાન્સ પણ હતો. સંગીત તૈયાર થયા બાદ કિશોરકુમારને ગીત રેકોર્ડ કરવા માટે બોલાવવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે એમને ગીત આપવામાં આવ્યું ત્યારે ઘણા બધા પાનાં જોઈ એ નવાઈ પામ્યા હતા અને બપ્પી લહેરીને પૂછ્યું હતું કે તું મારી પાસે હનુમાન ચાલીસા ગવડાવવાનો છે કે શું? આટલું લાંબુ ગીત બનાવીને તું શું કરી રહ્યો છે? મારે બોરિયા બિસ્તર લાવીને અહીં જ સૂઈ જવું પડશે. હું આટલું લાંબુ ગીત ગાવાનો નથી.

બપ્પીદાએ સમજાવ્યું કે ફિલ્મમાં પરિસ્થિતિ જ એવી છે કે અમિતાભે એમાં આ ગીત કરવાનું છે. બપ્પીદાએ આગ્રહ કર્યો ત્યારે એમણે એ ગીત ગાયું હતું અને એને ગાવામાં ત્રણ દિવસ લાગ્યા હતા. કેમકે અનેક ઝોનરમાં ગીત હોવાથી દરેક અંતરામાં અલગ અલગ ભાવ અને મોડ્યુલેશનની જરૂર પડી હતી. ‘પગ ઘૂંઘરું બાંધ મીરા નાચી થી’ ગીતની બીજી વધુ રસપ્રદ વાત એવી છે કે એમાં જે સરગમ છે એ કિશોરકુમારે ગાઈ ન હતી. એને બપ્પીદાના ગુરુ અને શાસ્ત્રીય ગાયક સત્યનારાયણ મિશ્રાએ ગાઈ હતી.

બપ્પીદાને ખબર હતી કે એ બહુ ઝડપી અને શાસ્ત્રીય આલાપ હોવાથી કિશોરકુમાર માટે મુશ્કેલ હતું. સત્યનારાયણનો અવાજ એમાં એવો સામેલ થઈ ગયો કે એવું લાગતું જ નથી કે બીજા કોઈએ ગાયું છે. આખું ગીત કિશોરકુમારે જ ગાયું હોય એમ લાગે છે. એક પંક્તિ ‘સ સ સ ગ ગ રી રી’ ની શરૂઆતમાં કિશોરકુમાર ગાય છે. પણ પછી જે ઝડપી ‘પ પ પ પ પ રે રે સ ની સ ધ‘ ની આવે છે એ સત્યનારાયણે ગાયું હતું. આ ગીત માટે અમિતાભ બચ્ચને પણ એટલી જ મહેનત કરી હતી. ગીતમાં કયા શબ્દો વખતે ચહેરા પર કેવા હાવભાવ લાવવા એ શીખવા અમિતાભ બપ્પીદા પાસે ગયા હતા. રીમા લહેરી પાસે એની એક યાદગાર તસવીર પણ ઉપલબ્ધ છે. જેમાં અમિતાભ હાથમાં ‘પગ ઘૂંઘરું બાંધ મીરા નાચી થી’ ગીત ગાય છે અને હાર્મોનિયમ લઈ બેઠેલા બપ્પી લહેરી રિહર્સલ કરાવી રહ્યા છે.