Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Pin on PinterestEmail this to someoneShare on LinkedInShare on TumblrPrint this page

વિશ્વનો ઈતિહાસ તપાસીએ તો 1954માં જીએસટીને અપનાવનાર ફ્રાંસ પ્રથમ દેશ હતો. ભારતમાં 2005થી જીએસટી લાવવા દિશામાં કામગીરીનો પ્રારંભ થયો હતો. અનેક કમિટીની ભલામણો અને અનેક બેઠકો અને અનક ચર્ચા પછી 30 જૂન, 2017ની મધ્યરાત્રિએ જીએસટીનો અમલ થયો છે. શું છે આ જીએસટી તેની સમજ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરીએ…

ભારતમાં માલ અને સેવાઓ ઉપર કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા જુદા-જુદા પ્રકારના વેરાઓ લાદવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે વેટ, એક્સાઈઝ, સર્વિસ ટેક્સ, મનોરંજન ટેક્સ, એન્ટ્રી ટેક્સ, કેન્દ્રીય વેરા વિગેરે.

ભારત સરકારે તાજેતરમાં એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લઈને આ તમામ પ્રકારના વેરાઓને એક છત્ર હેઠળ આવરી લેવા માટે જીએસટી કાયદાને મંજૂરી આપતો ખરડો પસાર કરેલ છે. તાજેતરમાં આ કાયદાની કલમો અને નિયમો બહાર પાડવામાં આવ્યા છે. જે મુજબ જીએસટીની સાદી સમજ મેળવીએ.

(1) G S T   (જીએસટી)ની સામાન્ય વિશેષતાઃ

– આ વેરો તથા વેચાણ-સર્વિસના દરેક તબક્કે લાગશે.

– સામાન્ય રીતે આ ટેક્સ બે ભાગમાં હશે. (1) CGST= કેન્દ્ર સરકાર હેઠળ આવશે. (2) SGST= રાજ્ય સરકાર હેઠળ આવશે.

– આ બન્ને પ્રકારના જીએસટી તમામ પ્રકારના કરપાત્ર માલ અને સેવાઓ પર લાગુ થશે.

– રાજ્યની અંદર જો માલ આપતા હોય અથવા સેવા આપવામાં આવી હોય તો તેના પર SGST અને CGST બન્ને સમાન દરે લાગશે.

– IGST= ઈન્ટીગ્રેટેડ જીએસટી- સામાન્ય રીતે માલ અને સેવાના આંતર રાજ્ય હેરફેર પર આ ટેક્સ લાગશે.

– જો માલ કે સેવાનો સપ્લાય આંતરરાજ્ય એટલે કે એક રાજ્યમાંથી અન્ય રાજ્યમાં કરવામાં આવે તો એના પર ઈન્ટીગ્રેટેડ જીએસટી(IGST) વસુલ કરવામાં આવશે.

– IGST નો દર CGST અને SGST ના કુલ દર બરાબર હશે.

– જીએસટીના આ દ્રિસ્તરીય કરમાળખાનો અમલ ત્રણ વિભિન્ન કાયદા થકી કરવામાં આવશે. (1) CGST Act-2017 (2) SGST Act-2017 અને (3) IGST Act 2017

(2) GST ના અપેક્ષિત દરોઃ

– જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુઓ પર – કરમાફી અથવા 5 ટકા

– સામાન્ય ચીજ-વસ્તુઓ પર- 12 ટકા

– અન્ય વસ્તુઓ પર – 18 ટકા

– લકઝરી માલ પર- 28 ટકા

– નિકાસ અને સેઝને સપ્લાય- 0 ટકા

(3) જીએસટીના ક્ષેત્રની બહારની વસ્તુઓઃ

પેટ્રોલિયમ પેદાશો તથા દારૂ- હાલના તબક્કે જીએસટીથી બહાર રહેશે. અને કેન્દ્ર સરકાર નક્કી કરશે કે મુજબ કેન્દ્ર- રાજ્ય સરકાર આ વસ્તુઓ અન સેવાઓ પર વેરો ઉઘરાવશે. આવા માલ અને સેવાઓ ઉપર વેરો ઉઘરાવવાની સત્તા રાજ્ય સરકારીન રહેશે.

(4) જીએસટી વેરો કોને લાગુ નહી પડેઃ

સામાન્ય રીતે જે વ્યક્તિનું વાર્ષિક સપ્લાયનું ટર્નઓવર(માલ-સેવાનું) 20 લાખથી ઓછુ હશે, તેને લાગુ પડશે નહી.

(5) જીએસટીના ત્રણ પ્રકારઃ

– SGST= રાજ્ય સરકારનો વેરો- એસજીએસટીમાં હાલના તબક્કે વેટ, મનોરંજન વેરો, લકઝરી ટેક્સ, લોટરી, બેટિંગ, ગેમ્બલીંગ પરનો વેરો, રાજ્યોના લગતા સેસ અને સરચાર્જ તેમજ એન્ટ્રી ટેક્સને આ કાયદામાં મર્જ કરીને ‘રાજ્ય ગુડઝ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ’ એમ નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ કાયદા હેઠળ જે વેરાનો દર નક્કી થાય તે રાજ્ય દ્વારા લેવાશે અને તે વેરો રાજ્યનો ગણાશે.

– CGST= એટલે કે કેન્દ્ર સરકારેન મળવાપાત્ર વેરો. આ સીજીએસટીમાં એક્સાઈઝ ડયૂટી, વધારાની એક્સાઈઝ ડયૂટી તથા કાયદા હેઠળ લાગતી એક્સાઈઝ ડયૂટી(મેડીસીનલ અને ટોયલેટરીઝ પ્રમોશન એક્ટ), સર્વિસ ટેક્સ, વધારાની કસ્ટમ ડયૂટી, સ્પેશિયલ એડીશનલ ડયૂટી ઓફ કસ્ટમ, સેસ અને સરચાર્જનો સમાવેશ આ કાયદામાં કરવામાં આવેલ છે.

ઉપરોક્ત તમામ કાયદાને આ કાયદામાં ભેળવીને હવે સીજીએસટી લાગશે. અને આ સીજીએસટી કેન્દ્ર સરકાર ઉઘરાવશે. એટલે કે આ વેરો કેન્દ્ર દ્વારા લેવામાં – આવકારવામાં આવશે. જે અગાઉ ઉપર મુજબ અલગ અલગ રીતે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઉઘરાવવામાં આવતો હતો.

– IGST= આઈજીએસટી માલ અને સેવાઓના આંતર રાજ્ય વ્યવહારો ઉપર લાગુ પડશે. એટલે કે જે માલ અને સેવાઓના રાજ્ય બહાર સપ્લાય કે સેવાઓ કરવામાં આવશે તેના ઉપર આઈજીએસટી લેવામાં આવશે. આથી આ વેરો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવશે. જે અગાઉ કેન્દ્રીય વેરો એટલે કે આંતર રાજ્ય વેચાણ ઉપર સી-ફોર્મ સામે કે સી –ફોર્મ વગર જે વેચાણ થતું હતું. તે પ્રકારનો આ વેરો છે. અને હવે આમાં આંતર રાજ્ય સેવાઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવેલ છે.

(6) જીએસટીનું સામાન્ય માળખુઃ

(એ) રાજ્યની અંદર માલ અથવા સેવાના સપ્લાય પર ઈન્ટ્રા સ્ટેટ સપ્લાય- સેન્ટ્રલ જીએસટી એટલે કે સીજીએસટી અને રાજ્ય જીએસટી એટલે કે એસજીએસટી બન્ને લાગુ પડશે.

(બી) આંતર રાજ્ય માલ અને સેવાના સપ્લાય પર ઈન્ટર સ્ટેટ સપ્લાય ઈન્ટીગ્રેટેડ જીએસટી એટલે કે આઈજીએસટી લાગુ પડશે.

(સી) આયાત પર આઈજીએસટી લાગશે.

(ડી) નિકાસ- જીરો રેટેડ ટેક્સ, જો કે અમુક મુળભુત બાબતો જેવી કે કરપાત્ર ઘટના, માલ કે સેવાઓનું વર્ગીકરણ કરપાત્ર સપ્લાયની મુલ્ય આકારણી વિગેરે સંબધી જોગવાઈઓ ત્રણેય કાયદાઓમાં એકસમાન રહેશે.

(ઈ) અમક ખાસ પ્રકારની સેવાઓ અથવા માલ પર, સેવા અથવા માલ સપ્લાય કરનારને બદલે સેવા-માલ લેનારને જીએસટી ભરવું પડશે.

(એફ) જીએસટી નંબર વગરની વ્યક્તિ પાસેથી માલ કે સેવા લેનારે પણ જીએસટી ભરવું પડશે.

(7) સપ્લાયનો અર્થ અને વિસ્તારઃ

નવા જીએસટી કાયદા હેઠળ સપ્લાય પર ટેક્સ લાગશે. સપ્લાયની વ્યાખ્યા હેઠળ માલના વેચાણ અને સેવા પર ટેક્સ ઉપરાંત ઘણી બધી વ્સતુઓ અને પ્રવૃત્તિઓ પર ટેક્સ લાગશે જેવી કે…

  • મફતમાં માલ આપો કે મફતમાં સેવા આપો.
  • બ્રાન્ચ અથવા એજન્ટને માલ મોકલવો.
  • બાર્ટર સીસ્ટમ હેઠળ માલની અદલાબદલી કરવી.
  • ભાડાની આવક.
  • માલના નિકાલ પર.
  • માલની આયાત અથવા વિદેશી સેવા લીધી હોય.
  • જોબ વર્કરને જોબવર્ક માટે માલ મોકલ્યો હોય તો તેના પર.
  • કલબ અથવા એસોસિએશન તેના મેમ્બરો કે નોન-મેમ્બરોને માલ અથવા સેવા પુરી પાડે તો તે પણ સપ્લાય ગણાશે.
  • નોંધણી નંબર રદ થઈ ગયા પછી સ્ટોકમાં રહી ગયેલ માલ પણ વેરો ભરવાને પાત્ર રહેશે.

(8) રજિસ્ટ્રેશન(નોંધણી)ની જોગવાઈઓઃ

(એ) રજિસ્ટ્રેશન માટેની નક્કી કરેલ સપ્લાયના ટર્નઓવરની મર્યાદા

– 20 લાખ નોર્મલ કેટેગરી.

– 10 લાખ પૂર્વના રાજ્યો જેવા કે આસામ, મેઘાલય, અરૂણાચલ, મણીપુર, ત્રિપુરા, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને સિક્કીમ માટે

(બી) ફરજિયાત રજિસ્ટ્રેશનઃ

  • આંતર રાજ્ય ટેક્સેબલ સપ્લાય કરનાર
  • પ્રાસંગીક(Casual) ટેક્સેબલ સપ્લાય કરનાર
  • જે લોકો રીવર્સ ચાર્જ હેઠળ વેરો ભરવા જવાબદાર હોય
  • નોન-રેસિડેન્ટ ટેક્સેબલ વ્યક્તિ
  • જે લોકો જીએસટી ટીડીએસ માટે જવાબદાર હોય
  • જે લોકો એજન્ટ તરીકે કામ કરવાના છે
  • ઈ-કોમર્સ ઓપરેટર દ્વારા માલ કે સેવા સપ્લાય કરનાર વ્યક્તિ
  • ઈ-કોમર્સ ઓપરેટર
  • ઈનપુટ સર્વિસ ડીસ્ટ્રીબ્યુટર્સ
  • કેન્દ્ર-રાજ્ય જે વ્યક્તિને નોટીફાય કરે તે વ્યક્તિઓ

(સી) ધંધાની જગ્યાઃ જે રાજ્યમાંથી કરપાત્ર માલનો સપ્લાય કે સર્વિસ થાય તે રાજ્યમાંથી રજિસ્ટ્રેશન લેવાનું રહેશે.

(ડી) હાલમાં જે વ્યક્તિ વેટ અથવા સર્વિસ ટેક્સ અથવા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ હેઠળ નંબર ધરાવતી હોય તેને પણ જીએસટી હેઠળ નવેસરથી નોંધણી કરાવવી પડશે.

(ઈ) જે વ્યક્તિ અલગઅલગ રાજ્યમાં ધંધો કે વ્યવસાય કરતો હોય તેને દરેક રાજ્યમાં અલગઅલગ નંબર લેવા પડશે.

(એફ) જે વ્યક્તિનું ટર્નઓવર જીએસટીમાં નક્કી કરેલ ગુડ્ઝ-સર્વિસની ટર્નઓવરની મર્યાદા કરતાં ઓછી હશે, તો રજિસ્ટ્રેશનની જરૂરિયાત રહેશે નહી. આમ છતાં તેઓ ઈચ્છે તો મરજિયાત રજિસ્ટ્રેશનની જોગવાઈ મુજબ રજિસ્ટ્રેશન લઈ શકશે.

(9) નોંધણી નંબરને લગતી અન્ય વિગતોઃ

– એસજીએસટી અને સીજીએસટી એટલે કે કાયદા હેઠળ એક જ નંબર મેળવવાનો રહેશે.

– આંતર રાજ્ય સપ્લાય કરતા હોય તો આઈજીએસટી નંબર પણ લેવો પડશે.

– જો અલગઅલગ રાજ્યોમાં ધંધો – વ્યવસાય કરતાં હોય તો દરેક રાજ્ય માટે અલગઅલગ નોંધણી કરાવીને નંબર મેળવવો રહેશે.

– જે તારીખે વ્યક્તિ નોંધણી મેળવવા માટે જવાબદાર હોય તે તારીખથી 30 દિવસમાં તે વ્યક્તિએ અરજી કરવાની રહેશે.

– નોન-રેસિડેન્ટ કરપાત્ર વ્યક્તિ સિવાયના કેસોમાં નોંધણી નંબર મેળવવા પેન કાર્ડ નંબર હોવો ફરજિયાત છે.

– કોઈ વ્યક્તિને કોઈ રાજ્યમાં એકથી વધુ બીઝનેસ ડીવીઝન હોય તો દરેક ડીવીઝન માટે અલગ નોંધણી નંબર મેળવી શકશે, આ સવલત મરજિયાત છે.

– નોંધણી નંબર 15 આંકડાનો હશે. પ્રથમ બે આંકડાએ જે તે રાજ્યને નિર્દિષ્ટ કરશે, 3થી 12 નંબરના આંકડા પેન નંબરના હશે, 13મો આંકડો રાજ્યમાં તેના કેટલા નંબર છે તે દર્શાવશે, 14મો આંકડો ખાલી હશે, અને છેલ્લો એટલે કે 15મો આંકડો નંબર એ તે વ્યક્તિની ઓળખ દર્શાવતો આંકડો રહેશે.

– નોંધણી નંબરની અરજી કર્યાની તારીખથી જવાબદાર અધિકારી દ્વારા દસ્તાવેજમાં જો કોઈ ખામી હોય અને જો તે ખામીની કામકાજના ત્રણ દિવસમાં જાણ નહી કરવામાં આવે  તો નોંધણી નંબર આપી દેવામાં આવ્યો છે, એમ માની લેવામાં આવશે.

(10) હાલમાં નંબર ધરાવતા વ્યક્તિના જીએસટી રજિસ્ટ્રેશન બાબતઃ

હાલમાં કોઈપણ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલ વ્યક્તિને સૌપ્રથમ કામચલાઉ રજિસ્ટ્રેશન માટે અરજી કરવાની રહેશે. અરજી કરનારને કામચલાઉ નંબર આપવામાં આવે, જે જીએસટી કાયદો આવ્યા પછીના ત્રણ મહિના સુધા ચાલશે. ત્યાં સુધીમાં વ્યક્તિએ રજિસ્ટ્રેશનનું ઓનલાઈન ફોર્મ ભરીને તથા જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે ફાઈનલ જીએસટી નંબર માટે અરજી કરી નાંખવાની રહેશે.

(11) માલ કે સેવા પર ટેક્સ અંગેઃ

– સામાન્ય સંજોગોમાં બીલમાં જણાવેલ રકમ પર ટેક્સ લાગશે.

– રોયલ્ટી અને લાયસન્સ ફી ઉપર પણ વેરો ભરવાનો રહેશે.

– ઈતર ખર્ચાઓ જેવા કે પેકિંગ, ટ્રાન્સપોર્ટ, રોયલ્ટી, કમીશન જેવા ખર્ચાનો માલની કીમતમાં સમાવેશ કર્યો હશે તો તેના પર પણ ટેક્સ લાગશે.

– સબસીડીવાળા માલના સપ્લાય ઉપર સબસીડીની કીમત સહિતની કીમત પર વેરો લાગશે.

– રીએમ્બર્સમેન્ટ ખર્ચાઓ- સપ્લાયરે કરેલા કોઈપણ ખર્ચાઓનું રીએમ્બર્સમેન્ટ જ્યારે કરવામાં આવે  તો તે રીએમ્બર્સમેન્ટની રકમ પર વેરો લાગશે.

– સપ્લાય પછી પણ ડીસ્કાઉન્ટ આપેલ હોય એટલે કે બીલમાં તેનો સમાવેશ કરવામાં ન આવેલ હોય તો તેવો ડીસ્કાઉન્ટ બાદ નહી મળે.

 


Stay updated on the go with Chitralekha News App. Click here to download it for your device.
VIDEOS